Fatma Âliye Hanım: Türkiye’nin İlk Kadın Felsefe Tarihçisi
Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi · 30.05.2026 · 9 (1) · 230-248
DOI: 10.33708/ktc.1859796 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, online erschienen am 30.05.2026. Verfasst von Gül Turanlı. Die Arbeit nennt 13 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Tanzimat’tan bu yana İslam-Osmanlı toplumunun modernleşme arayışları arasında felsefe disiplininin gelişimi Batıya açılma düşüncesiyle beraber ilerlemiş, Meşrutiyet’te hız kazanmış, Cumhuriyet Türkiye’sinde devamlılık arz etmiş ve önemli isimlerin metinlerinin kurucu katkılarıyla şekillenmiştir. Bu kurucu metinleri oluşturan önemli isimlerden birisi, Türk düşünce tarihinde yalnızca bir romancı ve kadın hakları savunucusu olarak değil, aynı zamanda ilk kadın felsefe tarihçisi olarak da önemli bir yere sahip olan Fatma Âliye Hanım’dır. Onun bu alandaki öncülüğü, Osmanlı aydın çevrelerinde felsefenin genellikle erkeklere ait bir disiplin olarak görülmesine güçlü bir itiraz niteliği taşır. Özellikle felsefe alanındaki Teracim-i Ahval-i Felasife, Tezâhür-i Hakîkat ve ilk felsefi denemesi olan Tedkik-i Ecsâm adlı çalışmaları İslam ve Batı felsefe tarihinde yer alan önemli filozofların hayatlarını, düşüncelerini tanıtan, İslam algısının tenkidini yaptığı bir Osmanlı kadını tarafından kaleme alınan ve ilk sistematik biçimde felsefi düşüncenin tarihsel gelişimini yansıtan metinler olması bakımından kadınların yalnızca edebiyatla değil, felsefe ve düşünce tarihi gibi derinlikli alanlarla da ilgilenebileceğini fiilen ortaya koymuştur. Bu yönüyle çalışma, sonraki kuşak kadın akademisyenler ve düşünürler için önemli bir ilham kaynağı olan Fatma Âliye Hanım’ın ilk kadın felsefe tarihçisi olarak anılmasını, yalnızca bir ilk olma meselesi bağlamında değil; aynı zamanda bilgi üretiminde kadınların Türk düşün dünyasında görünürlüğünü artıran tarihsel bir dönüm noktasını vurgulamaktadır.
Zitieren
APA
Turanlı, G. (2026). Fatma Âliye Hanım: Türkiye’nin İlk Kadın Felsefe Tarihçisi. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 9(1), 230-248. https://doi.org/10.33708/ktc.1859796
Vancouver
Turanlı G. Fatma Âliye Hanım: Türkiye’nin İlk Kadın Felsefe Tarihçisi. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi. 2026;9(1):230-248. doi:10.33708/ktc.1859796
BibTeX
@article{Turanl2026,
author = {Turanlı, Gül},
title = {Fatma Âliye Hanım: Türkiye’nin İlk Kadın Felsefe Tarihçisi},
journal = {Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi},
year = {2026},
volume = {9},
number = {1},
pages = {230--248},
doi = {10.33708/ktc.1859796}
}
EUVIMED