EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

FATMA ANA’DAN AŞAPATMAN KARÇĬK’A: ÇUVAŞ GELENEKSEL KÜLTÜRÜNDE SAĞALTICI KADIN RUHUN DÖNÜŞÜMÜ

Cemalettin Yavuz

İdil Ural Araştırmaları Dergisi · 29.06.2026 · 8 (1) · 63-82

DOI: 10.47089/iuad.1965894 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift İdil Ural Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 29.06.2026. Verfasst von Cemalettin Yavuz. Die Arbeit nennt 37 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu makalede Türk dünyasında Fatma Ana etrafında şekillenen sağaltma, koruyuculuk, doğum, ocak ve bereket merkezli inanışların Çuvaş geleneksel kültüründeki Aşapatman Karçĭk figürüyle ilişkisi incelenmektedir. Özbek, Kazak, Tatar, Başkurt ve Türkiye sahalarındaki örnekler, Hz. Fatma’nın tarihî-dinî kişiliğinin ötesinde kadınların, çocukların, ebelerin ve ocaklıların pîri olarak ritüel bir işleve sahip olduğunu göstermektedir. Özellikle “Benim elim değil, Fatma Ana’nın eli” formülü, sağaltıcı eylemin kaynağının uygulayıcıdan ziyade kutsal bir kadın figüre dayandırıldığını ortaya koymaktadır. İdil-Ural sahasında ise bu inancın Ayşe-Fatıma/Gayşӓ-Fatıyma biçiminde birleşik bir koruyucu güce dönüştüğü görülmektedir. Çuvaşlar arasında karşılaşılan Aşapatman Karçĭk figürü de adlandırma, işlev ve ritüel bağlam bakımından bu ortak kültür evreniyle doğrudan ilişkilidir. Makalede Aşapatman’ın kökenini uzak Hint-İran benzerlikleriyle açıklayan yaklaşımlar eleştirilmekte; figürün İdil-Ural Türk kültür çevresi, Müslümanlık etkisi, Çuvaş-Tatar ilişkileri ve Çuvaşların yerel mitolojik tasavvurları çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği savunulmaktadır. Aşapatman’ın beyaz atı, beyaz pelerini, beyaz köpeği, tek dişi, tek kılı, altın bıçağı, altın süpürgesi ve göksel güçlerle ilişkilendirilmesi, onun Çuvaş kültüründe yalnızca Ayşe-Fatıma kökenli bir sağaltıcı figür olarak değil, aynı zamanda hastalıkları ve kötü güçleri uzaklaştıran senkretik bir kadın ruh olarak yeniden yorumlandığını göstermektedir.

Zitieren

APA

Yavuz, C. (2026). FATMA ANA’DAN AŞAPATMAN KARÇĬK’A: ÇUVAŞ GELENEKSEL KÜLTÜRÜNDE SAĞALTICI KADIN RUHUN DÖNÜŞÜMÜ. İdil Ural Araştırmaları Dergisi, 8(1), 63-82. https://doi.org/10.47089/iuad.1965894

Vancouver

Yavuz C. FATMA ANA’DAN AŞAPATMAN KARÇĬK’A: ÇUVAŞ GELENEKSEL KÜLTÜRÜNDE SAĞALTICI KADIN RUHUN DÖNÜŞÜMÜ. İdil Ural Araştırmaları Dergisi. 2026;8(1):63-82. doi:10.47089/iuad.1965894

BibTeX
@article{Yavuz2026,
  author = {Yavuz, Cemalettin},
  title = {FATMA ANA’DAN AŞAPATMAN KARÇĬK’A: ÇUVAŞ GELENEKSEL KÜLTÜRÜNDE SAĞALTICI KADIN RUHUN DÖNÜŞÜMÜ},
  journal = {İdil Ural Araştırmaları Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {1},
  pages = {63--82},
  doi = {10.47089/iuad.1965894}
}
Kostenlos starten →