Kelam ve İslam Felsefesi Etkileşimi Bağlamında Nasîrüddin Tûsî’nin Mücerret Akıl Yorumu
Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi · 26.06.2026 · 26 (2) · 1281-1304
DOI: 10.33415/daad.1911672 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, online erschienen am 26.06.2026. Verfasst von Muhammet Yurtkuran. Die Arbeit nennt 61 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Nasîrüddin Tûsî’nin mücerret akıl yorumu, Meşşâî felsefe ile kelam disiplini arasındaki etkileşimin dikkate değer örneklerinden biridir. Literatürde onun bu yaklaşımı genellikle ya Meşşâî sudûrcu sistemin bir uzantısı olarak değerlendirilmiş ya da onun bu kavramı bütünüyle reddettiği öne sürülmüş; kavramı hangi epistemolojik ve ontolojik gerekçelerle yeniden temellendirdiği yeterince aydınlatılmamıştır. Bu makale, Tûsî’nin söz konusu felsefî kavramı kelamî ilkeler ekseninde nasıl yorumladığını incelemektedir. Çalışmada İsbâtu’l-ʿakli’l-mücerred ve Tecrîdü’l-iʿtikâd adlı eserler merkeze alınarak metin ve karşılaştırmalı analiz yöntemi benimsenmiştir. Araştırma sonucunda Tûsî'nin, mücerret aklın varlığını doğruluğun zemini olan nefsü’l-emrin zorunlu mahalli olarak ispatladığı görülmüştür. Mücerret aklın kabulü Tûsî’yi İslam filozoflarıyla ortak zeminde buluştursa da onun ontolojik konumu bağlamında onlardan ayrılmıştır. Zira Tûsî, Allah’ın mutlak iradesiyle çeliştiği gerekçesiyle sudûr teorisini ve Tanrı ile âlem arasındaki zorunlu aracı varlıklar fikrini reddeder. Sonuç olarak Tûsî, evreni bu zorunlu zincirin bir uzantısı değil, Allah’ın doğrudan ve iradî fiili olarak temellendirmiş; Meşşâîlerin hiyerarşik akıllar şeması yerine tekli bir mücerret akıl anlayışı ortaya koymuştur.
Zitieren
APA
Yurtkuran, M. (2026). Kelam ve İslam Felsefesi Etkileşimi Bağlamında Nasîrüddin Tûsî’nin Mücerret Akıl Yorumu. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 26(2), 1281-1304. https://doi.org/10.33415/daad.1911672
Vancouver
Yurtkuran M. Kelam ve İslam Felsefesi Etkileşimi Bağlamında Nasîrüddin Tûsî’nin Mücerret Akıl Yorumu. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi. 2026;26(2):1281-1304. doi:10.33415/daad.1911672
BibTeX
@article{Yurtkuran2026,
author = {Yurtkuran, Muhammet},
title = {Kelam ve İslam Felsefesi Etkileşimi Bağlamında Nasîrüddin Tûsî’nin Mücerret Akıl Yorumu},
journal = {Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi},
year = {2026},
volume = {26},
number = {2},
pages = {1281--1304},
doi = {10.33415/daad.1911672}
}
EUVIMED