EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Erken Dönem Tatar Türkçesinde Esmayıhüsna: Tefsîr-i No‘mânî Örneği

Ahmet Turan Türk

MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi · 24.10.2026 · 15 (4) · 1332-1352

DOI: 10.33206/mjss.1897336 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, online erschienen am 24.10.2026. Verfasst von Ahmet Turan Türk. Die Arbeit nennt 24 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Kur’an-ı Kerîm’in Türkçeye tercüme ve tefsiri, Türklerin İslamiyet’i kabulünden itibaren gelişen köklü bir yazı ve düşünce geleneğinin önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Bu gelenek içerisinde özellikle XIX. yüzyılın sonları ile XX. yüzyılın başlarında İdil-Ural bölgesinde kaleme alınan tefsirler, dinî bilginin halkın anlayabileceği bir dille aktarılması bakımından dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, Ceditçilik düşüncesinin etkilerinin hissedilmeye başladığı bir dönemde No‘man Samanî tarafından kaleme alınan ve 1911 yılında Kazan’da yayımlanan iki ciltlik Tefsîr-i No‘mânî esas alınarak esmayıhüsna kapsamındaki ilahî isimlerin erken dönem Tatar (Kazan) Türkçesindeki karşılanış biçimleri incelenmiştir. Araştırmanın analiz birimi, müellif No‘man Samanî’nin Benî İsrâ’il suresinin 110. ayetinin tefsiri sonrasında Anlar oşbulardır “Onlar işte bunlardır” ibaresiyle kaydettiği doksan dokuz ilahî isimden oluşan listedir. Bu listede yer alan her bir ilahî ismin Kur’an-ı Kerîm’de geçtiği ayetler ve bağlamları tespit edilmiş, söz konusu ayetlerin Tefsîr-i No‘mânî’deki tercüme ve tefsirleri esas alınarak isimlerin metin içindeki anlamları belirlenmiştir. Listede yer alıp metinde yer almayanlar ise çalışmada belirlenmiştir. Çalışmada, ilahî isimler için tercih edilen karşılıklar söz ve söz öbeği ayrımı temelinde değerlendirilmiş, bu karşılıkların söz varlığı bilgisi ve kuruluş özellikleri nicel ve nitel yöntemlerle analiz edilmiştir. İnceleme sonucunda, klasik esmayıhüsna listesinde yer alan doksan dokuz isimden altmış dokuzunun metinde karşılıklandırıldığı ve bu isimler için toplam iki yüz altmış yedi farklı dilsel karşılığın kullanıldığı tespit edilmiştir. Veriler, ilahî isimlerin önemli bir bölümünün sınırlı sayıda karşılıkla aktarıldığını, bazı isimlerde ise açıklayıcı ve genişletici söz öbekleri yoluyla anlamlarının ayrıntılandırıldığını göstermektedir. Söz varlığı bilgisi ve kuruluş analizi, karşılıkların büyük ölçüde Türkçe unsurlar etrafında kurulduğunu, Arapça kökenli sözlerin kavramsal çekirdeği taşıdığını, Farsça unsurların ise sınırlı fakat tamamlayıcı bir işlev üstlendiğini ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, Tefsîr-i No’mânî’nin esmayıhüsna anlayışının bağlama duyarlı, açıklayıcı ve pedagojik yönü güçlü bir din dili inşasına dayandığını göstermektedir.

Zitieren

APA

Türk, A. T. (2026). Erken Dönem Tatar Türkçesinde Esmayıhüsna: Tefsîr-i No‘mânî Örneği. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 15(4), 1332-1352. https://doi.org/10.33206/mjss.1897336

Vancouver

Türk AT. Erken Dönem Tatar Türkçesinde Esmayıhüsna: Tefsîr-i No‘mânî Örneği. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2026;15(4):1332-1352. doi:10.33206/mjss.1897336

BibTeX
@article{Trk2026,
  author = {Türk, Ahmet Turan},
  title = {Erken Dönem Tatar Türkçesinde Esmayıhüsna: Tefsîr-i No‘mânî Örneği},
  journal = {MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {15},
  number = {4},
  pages = {1332--1352},
  doi = {10.33206/mjss.1897336}
}
Kostenlos starten →