Erken Dönem Tefsir Rivâyetlerinde Tarihsel Bağlamın İnşası: Mukâtil b. Hayyân’a Nispet Edilen Rivâyetler Üzerine Bir İnceleme
Tefsir Araştırmaları Dergisi · 30.10.2026 · 10 (2) · 737-757
DOI: 10.31121/tader.1988777 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tefsir Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.10.2026. Verfasst von Ayşe Betül Oruç. Die Arbeit nennt 53 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Kur’ân, evrensel bir hitap olmakla birlikte nâzil olduğu dönem, ortam ve muhataplarla canlı bir diyalog halindedir. Bu durum, âyetlerin ilk muhatap çevresiyle kurduğu ilişkinin tespit edilmesini tefsir faaliyetinin önemli unsurlarından biri hâline getirmiştir. Erken dönem tefsir rivâyetlerinde âyetlerin tarihsel bağlamını açıklamaya yönelik çok sayıda rivâyet bulunmasına rağmen, bu rivâyetlerde tarihsel bağlamın hangi yöntemlerle ortaya konulduğu ve yorum sürecinde hangi işlevleri üstlendiği müstakil olarak ele alınmış değildir. Bu çalışma, Mukâtil b. Hayyân’a nispet edilen tefsir rivâyetlerinde tarihsel bağlamın nasıl açıklandığını ve bu bilgilerin âyetlerin yorumlanmasında hangi işlevleri üstlendiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada kaynak taraması esas alınarak Mukâtil b. Hayyân’a nispet edilen tefsir rivâyetleri incelenmiştir. Rivâyetlerdeki tarihsel olay, kişi ve şartlar belirlenerek rivâyetlerin âyetlerin anlaşılmasına sağladığı katkılar değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda Mukâtil’in tarihsel bağlamı başlıca iki şekilde ortaya koyduğu tespit edilmiştir. Bunlardan ilki, âyetlerin hitap ettiği kişi ve toplulukları belirleyerek ilk muhatap çevresini somutlaştırmasıdır. İkincisi ise nüzûl döneminin sosyal, kültürel ve tarihî şartlarını açıklayarak âyetlerin anlam alanını tarihsel veriler ışığında yorumlamasıdır. Rivâyetlerde tarihsel bağlamın yalnızca sebeb-i nüzûl rivâyetleriyle sınırlı tutulmadığı; tarihî şahsiyetler, toplumsal uygulamalar, kültürel gelenekler ve Ehl-i kitapla ilgili bilgiler aracılığıyla da tarihsel bağlamın kurulduğu görülmektedir. Bununla birlikte Mukâtil’in bazı rivâyetlerinde genel anlam taşıyan âyetleri nüzûl dönemindeki belirli kişilere ve topluluklara tahsis ettiği, bunun ise yöntemsel açıdan tartışmaya açık bir yaklaşım oluşturduğu anlaşılmaktadır. Çalışma, tarihsel bağlamın erken dönem tefsir geleneğinde âyetin anlamını belirginleştiren ve yorumu yönlendiren temel unsurlardan biri olarak kullanıldığını ortaya koymaktadır.
Zitieren
APA
Oruç, A. B. (2026). Erken Dönem Tefsir Rivâyetlerinde Tarihsel Bağlamın İnşası: Mukâtil b. Hayyân’a Nispet Edilen Rivâyetler Üzerine Bir İnceleme. Tefsir Araştırmaları Dergisi, 10(2), 737-757. https://doi.org/10.31121/tader.1988777
Vancouver
Oruç AB. Erken Dönem Tefsir Rivâyetlerinde Tarihsel Bağlamın İnşası: Mukâtil b. Hayyân’a Nispet Edilen Rivâyetler Üzerine Bir İnceleme. Tefsir Araştırmaları Dergisi. 2026;10(2):737-757. doi:10.31121/tader.1988777
BibTeX
@article{Oru2026,
author = {Oruç, Ayşe Betül},
title = {Erken Dönem Tefsir Rivâyetlerinde Tarihsel Bağlamın İnşası: Mukâtil b. Hayyân’a Nispet Edilen Rivâyetler Üzerine Bir İnceleme},
journal = {Tefsir Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {2},
pages = {737--757},
doi = {10.31121/tader.1988777}
}
EUVIMED