EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Muhteva ve Rivayet Coğrafyası Bakımından Müsned-i Ahmed ve Kütüb-i Sitte Karşılaştırması

Hüseyin Akgün

Rize İlahiyat Dergisi · 20.04.2026 · (31) · 231-246

DOI: 10.32950/rid.1840553 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Rize İlahiyat Dergisi, online erschienen am 20.04.2026. Verfasst von Hüseyin Akgün. Die Arbeit nennt 31 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu makale, Ahmed b. Hanbel’in Müsned’i ile Kütüb-i Sitte arasında muhteva ve rivayet coğrafyası bakımından gerçekleştirilen karşılaştırmalı bir incelemeyi ele almaktadır. Hadis literatüründe uzun süredir dile getirilen “Müsned’in Kütüb-i Sitte’yi büyük ölçüde kuşattığı” yönündeki yaygın kanaat, modern dijital yöntemlere dayalı analizlerle yeniden test edilmekte ve eleştirel biçimde değerlendirilmektedir. Bu nicel ve coğrafî veriler, farklı rivayet tariklerinin tespitinde eserlerin birbirini tamamlayıcı niteliğine işaret etmekte ve coğrafî tahlilin rivayet tarihini anlamadaki önemli rolüne dikkat çekmektedir. Araştırmada her iki külliyatta yer alan rivayetler bilgisayar destekli tasnif yöntemleriyle sınıflandırılmış; tekrarlar çıkarılarak sayısal dağılımları tespit edilmiş ve muhteva bakımından karşılaştırılmıştır. Ayrıca müksirûndan Hz. Âişe ve Ebû Hüreyre örneklem olarak seçilmiş ve bu iki sahâbîye nispet edilen rivayetlerin coğrafî dağılımları ayrıntılı şekilde analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, literatürde yaygın biçimde nakledilen ve Müsned’in Kütüb-i Sitte’yi büyük ölçüde kuşattığı yönündeki kanaatin, niceliksel verilerle tam olarak örtüşmediğini göstermekte, bu nedenle söz konusu kabulün yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Tespitlere göre, Kütüb-i Sitte’de yer alan 3.381 rivayet Müsned’de bulunmamakta; benzer şekilde Müsned’de yer alan 3.496 rivayet de Kütüb-i Sitte’de yer almamaktadır. Her iki külliyatın ortak rivayet oranı yaklaşık %62 olup, bu sonuç “Müsned-i Ahmed’in Kütüb-i Sitte’yi neredeyse tamamen içerdiği” yönündeki kabullerin doğrulanabilir olmadığını; aksine iki külliyatın birbirini tamamlayan nitelikte olduğunu göstermektedir. Rivayetlerin coğrafî dağılımlarına ilişkin analizler de dikkate değer veriler sunmaktadır. Her iki külliyat arasında genel bir uyum bulunmakla birlikte, özellikle Irak menşeli rivayetlerin Müsned’de oransal olarak daha yüksek olduğu görülmüştür. Bu tespit, Hicaz kaynaklı rivayetlerin güvenilirliğine dair klasik yaklaşımı destekleyen literatürle uyumludur. Ayrıca araştırma bulguları, hadislerin ortalama üç kez tekrarlandığını ve gerek Müsned gerekse Kütüb-i Sitte’de tespit edilen ziyadelerin çoğunlukla az bilinen (garîb) rivayetlerden oluştuğunu ortaya koymuştur. Çalışmada el-Câmiʿ li’l-hadîsi’n-nebevî ve Hâdimü’l-Harameyn gibi dijital hadis veri tabanları kullanılarak, tekrarlar hariç Müsned’de 9.100; Kütüb-i Sitte’de 8.992; Kütüb-i Tis‘a’da ise 12.842 hadis bulunduğu belirlenmiştir. Bu veriler, hadis tedvîn ve tasnif süreçlerinin kapsamı yanında erken dönem muhaddislerinin rivayet tercihlerinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Çalışma Müsned-i Ahmed ile Kütüb-i Sitte’yi muhteva ve rivayet coğrafyası açısından karşılaştırmalı olarak ele alarak iki hadis külliyatının kapsamı, yapısı ve rivayet tarihindeki konumu konusunda daha dengeli ve veri temelli bir bakış açısı sunmaktadır. Elde edilen bulguların, hadis literatürüne yönelik daha kapsamlı araştırmalara metodoloji ve içerik bakımından zemin hazırlayacağı değerlendirilmektedir.

Zitieren

APA

Akgün, H. (2026). Muhteva ve Rivayet Coğrafyası Bakımından Müsned-i Ahmed ve Kütüb-i Sitte Karşılaştırması. Rize İlahiyat Dergisi, 231-246. https://doi.org/10.32950/rid.1840553

Vancouver

Akgün H. Muhteva ve Rivayet Coğrafyası Bakımından Müsned-i Ahmed ve Kütüb-i Sitte Karşılaştırması. Rize İlahiyat Dergisi. 2026:231-246. doi:10.32950/rid.1840553

BibTeX
@article{Akgn2026,
  author = {Akgün, Hüseyin},
  title = {Muhteva ve Rivayet Coğrafyası Bakımından Müsned-i Ahmed ve Kütüb-i Sitte Karşılaştırması},
  journal = {Rize İlahiyat Dergisi},
  year = {2026},
  number = {31},
  pages = {231--246},
  doi = {10.32950/rid.1840553}
}
Kostenlos starten →