EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Kur'an-ı Kerim'in Zazaca Tercümeleri

İsmail Söylemez

Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi · 25.06.2026 · 26 (62) · 52-80

DOI: 10.32330/nusha.1864155 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 25.06.2026. Verfasst von İsmail Söylemez. Die Arbeit nennt 44 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Zazaca Anadolu’nun kadim dillerinden birisi olup günümüzde Türkiye’de konuşulmakta olan üçüncü büyük dildir. Zazalar, tarih boyunca Müslüman bir halk olarak bilinmektedir. Selçukludan, Osmanlıdan bu yana Zazaca coğrafyasında klasik şark medrese geleneği yaygın olarak varlığını sürdürmüştür. Bu medreselerde çok sayıda alim yetişmiş ve coğrafyanın farklı noktalarında irşad faaliyetleriyle meşgul olmuştur. Zazaca coğrafyasındaki medreseler aynı zamanda bölgenin temel tahsil ihtiyacını karşılayan eğitim kurumları olarak da görev ifa etmiştir. Bu medrese geleneğinde yetişen alimler irşad faaliyetlerini yürütebilmek için referans olarak İslam’ın temel metinlerine ihtiyaç duymuşlardır. Alimlerin ders halkalarında, vaaz kürsülerinde ve nasihat ortamlarında en çok ihtiyaç duydukları referans kaynağı da doğal olarak Müslümanların kutsal kitabı Kur’an-ı Kerim olmuştur. Kur’an-ı Kerimin Zazaca tercümesinin olmaması İslamî akideyi ve amelî prensipleri anlatırken alimleri oldukça yormuştur. Anılan ihtiyaca binaen ilk dönemlerde vaaz kürsülerinde, ders halkalarında veya hutbelerde sözlü olarak ayet tercümeleri yapılmış bu şekilde ilahî mesaj cemaate ulaştırılmaya çalışılmıştır. Zazaca ilk dinî metinler olan mevlitlerde sınırlı sayıda ayet tercümeleri yer almıştır. Yine Zazaca klasik edebiyat ürünleri içinde iktibas şeklinde ayet tercümelerine yer verilmiştir. Öte yandan kaleme alınan fıkıhname, akaidname, siyer, beyatname gibi dinî metinlerde de ayet tercümelerine yer verilmiştir. Ancak daha sonra bununla yetinmeyen bazı alimler Kur’an-ı Kerim’i bir bütün olarak Zazacaya tercüme etmeye çalışmışlardır. Klasik dönemde iki Deylemice Kur’an-ı Kerim tercümesi tespit edilmiştir. Deylemice çevirilerin Zazacayla ciddi bir ilişkisinin olduğu görülmektedir. Ancak günümüz Zazacasıyla bu klasik tercümelerin arasındaki ilişkinin sağlıklı bir şekilde tahlil edilebilmesi için anılan metinlerin günümüz tercümeleriyle dil açısından karşılaştırılması ve üzerinde daha yoğun çalışmaların yapılması önem taşımaktadır. Günümüzde Cumhuriyet döneminde dört Zazaca Kur’an-ı Kerim tercümesi bulunmaktadır. Mala Mıhemmede Hezani tarafından tercüme edilen ve Diyarbakır’da yayımlanan Tefsirê Roşnayi bı Zazaki, Feqi Çolig tarafından tercüme edilen ve İstanbul’da yayımlanan Tefsirê Quronê Kerim Zazaki, İbrahim Dağılma tarafından tercüme edilen, ilk Zazaca tefsir denemesi olarak değerlendirilen ve İstanbul’da yayımlanan Tefsirê Sureyanê Kılman (2020) ve Roşan Lezgin tarafından tercüme edilen ve Diyarbakır’da yayımlanan Quranê Kerim bı Zazaki yayımlanan mealler olarak ön plana çıkarken tercümesi tamamlanmış ancak henüz yayımlanmamış Zazaca meal çalışmalarının olduğu da bilinmektedir. Öte yandan çeşitli mecralarda yayımlanmış münferit ayet/sure tercümeleri de Zazaca Kur’an tercümelerine duyulan ihtiyaç ve iştiyaka örnek olması ve literatür bilgisi olması hasebiyle bu çalışmada değerlendirmeye tabi tutulacaktır. Eldeki çalışmada Kur’an-ı Kerim’in tarihî süreçteki klasik ve modern Zazaca tercümeleri değerlendirilecek ve tanıtılacaktır.

Zitieren

APA

Söylemez, İ. (2026). Kur'an-ı Kerim'in Zazaca Tercümeleri. Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi, 26(62), 52-80. https://doi.org/10.32330/nusha.1864155

Vancouver

Söylemez İ. Kur'an-ı Kerim'in Zazaca Tercümeleri. Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi. 2026;26(62):52-80. doi:10.32330/nusha.1864155

BibTeX
@article{Sylemez2026,
  author = {Söylemez, İsmail},
  title = {Kur'an-ı Kerim'in Zazaca Tercümeleri},
  journal = {Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {26},
  number = {62},
  pages = {52--80},
  doi = {10.32330/nusha.1864155}
}
Kostenlos starten →