Klasik Türk Şairlerinin Kendi Şiirine Yaklaşımı: Tefâhur Bağlamında Zihin Manipülasyonu
Edebî Eleştiri Dergisi · 25.03.2026 · 10 (1) · 20-44
DOI: 10.31465/eeder.1706774 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Edebî Eleştiri Dergisi, online erschienen am 25.03.2026. Verfasst von Recep Çelik. Die Arbeit nennt 56 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Zihin manipülasyonu; düşünce, davranış veya duygu kontrolü için kullanılan bir yöntemdir. Kişilerin bakış açılarını değiştirmek, hatta kendimiz gibi düşünmeye sevk etmek amacını taşır. Bu doğrultuda çalışmada klasik Türk şairlerinin, şiirlerine ve şairliklerine dair söylemlerindeki zihin manipülasyonları üzerinde durulacaktır. İnsanın fark edilme ve farklı birey olarak tanınma gereksinimi, algı yönetimi yoluyla ortaya konan temel dürtüler arasında yer alır. Bu dürtü, takdir edilme beklentisiyle perçinlendiğinde birçok kişi için bir ihtiyaç hâlini alabilir. Birçok şair de bu ihtiyacı giderme adına "şiirde zihin manipülasyonu" adını verdiğimiz faaliyetlere girişmişlerdir. Bu faaliyetin ana kaynağı, klasik Türk şiirinde şairin kendini ve şiirini öne çıkarmasına imkân veren tefâhur (öz-övgü) geleneğidir. Bu makalede tefâhur, kaside/mesnevilerdeki fahriye bölümlerini kapsar; fakat bunlarla sınırlı değildir. Örneklerin büyük bölümü gazellerin makta beyitlerinden seçilmiştir. Şairlerin bu tür yönlendirmelere girişebilmesi, öncelikle geleneğin onlara tanıdığı imkân ve müsamaha sayesindedir. Klasik Türk şiiri özelinde incelenen manipülasyonlar, hedef kitleye kabul ve ret seçeneği sunan veya dayatmanın olmadığı "zararsız" olarak tanımlanabilecek türdendir. Şairlerin şiirleri ve şairlikleri bağlamında, genellikle mütevazı tutum sergilemedikleri ve şiirlerinde beylik cümleler kullanarak okuyucuyu yönlendirmeye çalıştıkları gözlemlenmektedir. Bu açıdan, gelenekçi eğilim taşıyan bu çabalara şiirlerde sıkça rastlanır. Çalışmada klasik Türk şairleri tarafından bu amaçla yapıldığı düşünülen örnekler, sınıflandırılıp değerlendirilmeye tabi tutulmuştur.
Zitieren
APA
Çelik, R. (2026). Klasik Türk Şairlerinin Kendi Şiirine Yaklaşımı: Tefâhur Bağlamında Zihin Manipülasyonu. Edebî Eleştiri Dergisi, 10(1), 20-44. https://doi.org/10.31465/eeder.1706774
Vancouver
Çelik R. Klasik Türk Şairlerinin Kendi Şiirine Yaklaşımı: Tefâhur Bağlamında Zihin Manipülasyonu. Edebî Eleştiri Dergisi. 2026;10(1):20-44. doi:10.31465/eeder.1706774
BibTeX
@article{elik2026,
author = {Çelik, Recep},
title = {Klasik Türk Şairlerinin Kendi Şiirine Yaklaşımı: Tefâhur Bağlamında Zihin Manipülasyonu},
journal = {Edebî Eleştiri Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {1},
pages = {20--44},
doi = {10.31465/eeder.1706774}
}
EUVIMED