Subhî Mahmesânî’nin İslâm Borçlar Genel Teorisi: Klasik Fıkıh Mirası ve Modern Hukuk Yaklaşımı Bağlamında Bir İnceleme
İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi · 23.08.2026 · (47) · 441-468
DOI: 10.59777/ihad.1809964 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 23.08.2026. Verfasst von Eren Gündüz und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 25 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, geçtiğimiz asrın öncü İslâm hukukçularından Subhî Mahmesânî’nin en-Nazariyyetü’l-‘âmme li’l-mûcebât ve’l-‘ukûd fi’ş-şerî‘ati’l-islâmiyye adlı eserinde inşa ettiği "İslâm borçlar genel teorisi" çabasını konu edinmektedir. Araştırmanın temel amacı; müellifin bu teoriyi geliştirirken klasik fıkıh mirasından nasıl yararlandığını ve modern Batı hukuku karşısında nasıl bir duruş sergilediğini analiz etmektir. Bu doğrultuda, klasik fıkıh birikiminin modern hukuk doktrini sistematiğine göre yeniden formüle edilmesinin, yerleşik fıkıh paradigmasında bir eksen kaymasına yol açıp açmadığı sorusuna cevap aranmaktadır. Makalede hakkın kötüye kullanılması, fuzûlînin tasarrufları, sebepsiz zenginleşme, haksız fiil sorumluluğu ve hayvanların verdiği zararların tazmini konuları üzerinden müellifin metodolojik kodları tahlil edilmektedir. Elde edilen bulgular, Mahmesânî’nin borçlar genel teorisini üretirken genelde Hanefî mezhebini, özelde ise Mecelle’yi esas aldığını göstermektedir. Müellif bunun yanı sıra, maslahat ve hakkaniyet ilkeleri doğrultusunda mezhepler üstü zengin bir literatürden de yararlanmıştır. Lübnan Borçlar ve Akitler Kanunu ile Kıta Avrupası hukuk sistematiğini biçimsel birer enstrüman olarak kullanan Mahmesânî, fıkıhtaki meseleci (kazuistik) dili soyutlama, hükümler arası uyumu temin etme, hukuki boşlukları giderme ve yeni kavramlar geliştirme gibi genel hukuk teorisinin sunduğu metodolojik imkanları başarıyla uygulamaktadır. Diğer taraftan fıkhın temel ilke ve amaçlarından ödün vermeksizin, modern çağın sorunlarına çözümler üretebilecek esnek, dinamik ve evrensel bir potansiyele sahip olduğunu ispatlamaya çalışmaktadır. Sonuç olarak Mahmesânî’nin bu çalışması, klasik fıkıh mirasında mündemiç olan borç teorisinin, çağdaş hukukun üslup ve sistematiğiyle yeniden ortaya konulabileceğini gösteren öncü ve metodolojik bir model önerisidir.
Zitieren
APA
Gündüz, E., & Kumaş, M. S. (2026). Subhî Mahmesânî’nin İslâm Borçlar Genel Teorisi: Klasik Fıkıh Mirası ve Modern Hukuk Yaklaşımı Bağlamında Bir İnceleme. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 441-468. https://doi.org/10.59777/ihad.1809964
Vancouver
Gündüz E, Kumaş MS. Subhî Mahmesânî’nin İslâm Borçlar Genel Teorisi: Klasik Fıkıh Mirası ve Modern Hukuk Yaklaşımı Bağlamında Bir İnceleme. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 2026:441-468. doi:10.59777/ihad.1809964
BibTeX
@article{Gndz2026,
author = {Gündüz, Eren and Kumaş, M. Salih},
title = {Subhî Mahmesânî’nin İslâm Borçlar Genel Teorisi: Klasik Fıkıh Mirası ve Modern Hukuk Yaklaşımı Bağlamında Bir İnceleme},
journal = {İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
number = {47},
pages = {441--468},
doi = {10.59777/ihad.1809964}
}
EUVIMED