Dîvânü Lûgat-it Türk’te İnsan Tipolojisi: Halkbilimsel ve Psikodilbilimsel Bir Yaklaşım
AKRA KÜLTÜR SANAT VE EDEBİYAT DERGİSİ · 24.03.2026 · 14 (38) · 347-376
DOI: 10.31126/akrajournal.1816170 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift AKRA KÜLTÜR SANAT VE EDEBİYAT DERGİSİ, online erschienen am 24.03.2026. Verfasst von Ezgi Oya Gümüş. Die Arbeit nennt 10 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu araştırmanın amacı, Kaşgarlı Mahmud’un 11. yüzyılda kaleme aldığı Divanü Lûgat-it Türk’te insanın hem psikolojik hem de fiziksel özelliklerini kelimeleri belirleyerek bunların hem dilbilimsel hem de psikolojik değerlerini ortaya koymaktır. Tespit edilen kelimeler, bireyin fiziksel özelliklerinden mizacına, huyundan davranışına kadar geniş bir yelpazeyi kapsamakta; aynı zamanda Türk toplumunun insana bakışını yansıtmaktadır. Çalışma, söz konusu kelimeleri üç farklı çeviriden karşılaştırarak anlam zenginliğini ve yorum farklılıklarını da ortaya koymaktadır. Araştırma, Besim Atalay (1939–1941), Ziyat Akkoyunlu–Bican Ercilasun (2005) ve Erdi Erdi–Serap Tuğba Yurteser (2017) tarafından yapılmış üç Türkçe çeviri üzerinden yürütülmüştür. Üç farklı eserden karşılaştırmalı olarak taranmış, insanın mizacı, karakteri, bedensel özellikleri ve davranış biçimlerini niteleyen 211 kelime belirlenmiştir. Bu kelimeler anlamları ve yazım şekilleri bakımından karşılaştırılarak ortak ve farklı yönleri tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, sadece tarihî dilbilim açısından değil, aynı zamanda psikoloji, tiyatro, folklor, kültürel antropoloji gibi farklı disiplinler açısından da önemli veriler sunmaktadır. Divanü Lûgat-it Türk’teki kelime dağarcığı, Türk toplumunun insanı algılayış biçimini, duygu, düşünce ve davranış kategorilerini tarihsel bir zemin üzerinde ortaya koymaktadır. Bu yönüyle eser, modern kişilik psikolojisi ve kültürel dilbilim çalışmaları için öncül bir kaynak değerindedir.
Zitieren
APA
Gümüş, E. O. (2026). Dîvânü Lûgat-it Türk’te İnsan Tipolojisi: Halkbilimsel ve Psikodilbilimsel Bir Yaklaşım. AKRA KÜLTÜR SANAT VE EDEBİYAT DERGİSİ, 14(38), 347-376. https://doi.org/10.31126/akrajournal.1816170
Vancouver
Gümüş EO. Dîvânü Lûgat-it Türk’te İnsan Tipolojisi: Halkbilimsel ve Psikodilbilimsel Bir Yaklaşım. AKRA KÜLTÜR SANAT VE EDEBİYAT DERGİSİ. 2026;14(38):347-376. doi:10.31126/akrajournal.1816170
BibTeX
@article{Gm2026,
author = {Gümüş, Ezgi Oya},
title = {Dîvânü Lûgat-it Türk’te İnsan Tipolojisi: Halkbilimsel ve Psikodilbilimsel Bir Yaklaşım},
journal = {AKRA KÜLTÜR SANAT VE EDEBİYAT DERGİSİ},
year = {2026},
volume = {14},
number = {38},
pages = {347--376},
doi = {10.31126/akrajournal.1816170}
}
EUVIMED