Türkiye Coğrafyasında Bulunan Sahâbîler
Harran Theology Journal · 15.06.2026 · (55) · 184-214
DOI: 10.30623/hij.1853514 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Harran Theology Journal, online erschienen am 15.06.2026. Verfasst von Abdulcelil Alpkıray. Die Arbeit nennt 92 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Sahâbe komutasındaki islam ordularının Türkiye coğrafyasına adım atmaları Hz. Ömer döneminde başlamıştır. Hulefâ-yi Râşidîn döneminde bu fetihler yayılmış ve İstanbul’u fethe odaklanılmıştır. Bir yandan Antakya ve Adana’dan başlayıp İç Anadolu güzergahını kullanarak İstanbul’a ilerleyen islam ordusu, diğer yandan Malatya, Erzincan, Kars güzergahından Kafkasya’ya kadar uzanan geniş bir coğrafya fetihlerle tanışmıştır. Bu fetihler sırasında islam ordusunda sahâbe olduğu gibi tâbiînden de bazı isimler de bulunmakta idi. Özellikle orduda komuta kademesinde yer alan sahâbîler günümüz Türkiye coğrafyasında yer alan birçok şehrin fethinde ve islamlaşmasında rol almışlardır. Sahâbenin fethettiği şehirlerin bir kısmı sonraki dönemlerde harap olmuş, yıkılmış ve günümüze ulaşmamıştır. Bazı şehirler ise tarihi süreçte isim değişikliğine uğramıştır. Günümüz Türkiye coğrafyasının büyük bir kısmı Bizans’ın hakimiyetinde bulunması sebebiyle dönemin tarih ve coğrafya kitaplarında Bilâdu’r-Rûm şeklinde isimlendirilmiştir. Güney sınırlarımızdaki Şanlıurfa, Gaziantep ve Adana gibi yerler Şam bölgesinden sayılmıştır. Güneydoğu sınırları kısmen Cezîre bölgesinden ve doğu Anadolu bölgesi ise İrminiyye şeklinde isimlendirilmiştir. Bu çalışmada dönemin coğrafi idari sınırları yerine günümüz idari yapılanması referans alınmıştır. Tarihî süreçte uğradıkları yıkım veya tarih ve coğrafya kaynaklarındaki verilerin muğlaklığı nedeniyle kesin konumları bilinemeyen yerleşimler, arkeolojik çalışmalardan elde edilen verilerle ilişkilendirilerek mekânsal bir tanımlamaya gidilmiştir.Bu çalışmada günümüz Türkiye coğrafyasına adım atmış, fetih hareketlerinde bulunmuş, Anadolu’ya yerleşen, vefat eden ve şehit düşen sahâbîlere yer verilmiştir. Anadolu coğrafyasında daha çok sahâbînin bulunduğu bilinmekle birlikte kaynaklarda ismi geçen sahâbe sayısı fazla değildir. Tarihî kaynaklardan hareketle yapılan incelemeler neticesinde, Anadolu’ya gelen sahâbe sayısının 44 olduğu tespit edilmiştir. Bu sahâbîler özellikle askeri birlikleri komuta eden isimlerden oluşmaktadır. İsimlerinin belirlenmesinde, fütuhât eserleri başta olmak üzere erken dönem İslâm tarihi kaynakları ve tabakât kitapları temel veri kaynağı olarak kullanılmıştır. Bu kaynaklarda ismi zikredilen yerleşim yerlerinin konum tespiti için islam coğrafyacıları tarafından kaleme alınan ve şehirlerin konumunu tasvir eden coğrafya eserlerinden istifade edilmiştir. Günümüze ulaşmayan şehirlerin kalıntıları ve konum tespiti için dijital arkeoloji haritaları (vici.org) kullanılmıştır. Konumu tam tespit edilmeyen yerleşim yerlerinin yaklaşık konuma işaret edilmiştir. Tarihi süreç içerisinde isimleri değişen şehirlerin toponomilerine özellikle işaret edilmiştir.Çalışma tarih kitaplarında yer alan dağınık bilgiler günümüz coğrafî veriler ışığında toplanarak ülkemizde bulunan veya vefat eden sahâbîlerin isimlerini toplamaktadır. Toplumda sahâbe makamı veya türbesi olarak kabul edilen çok sayıda isim şifahi kültürle günümüze aktarılmış ve söylence olarak tarihte yer almıştır. Bu çalışma, tarihi kaynaklarda yer alan dağınık verileri güncel coğrafi veriler ışığında sentezleyerek, Anadolu coğrafyasında bulunduğu veya vefat ettiği kaydedilen sahâbîleri tespit etmeyi amaçlamaktadır. Toplumda 'sahâbe makamı' veya 'türbesi' olarak bilinen ancak yalnızca şifahi kültüre dayanan anlatılar bu çalışmanın kapsamı dışında tutulmuş; doğrudan birincil tarihi kaynaklarda zikredilen isimlere odaklanılmıştır. Elde edilen veriler dijital ortama aktarılarak harita üzerinde konumlandırılmış ve çalışmada da buna yer verilmiştir.
Zitieren
APA
Alpkıray, A. (2026). Türkiye Coğrafyasında Bulunan Sahâbîler. Harran Theology Journal, 184-214. https://doi.org/10.30623/hij.1853514
Vancouver
Alpkıray A. Türkiye Coğrafyasında Bulunan Sahâbîler. Harran Theology Journal. 2026:184-214. doi:10.30623/hij.1853514
BibTeX
@article{Alpkray2026,
author = {Alpkıray, Abdulcelil},
title = {Türkiye Coğrafyasında Bulunan Sahâbîler},
journal = {Harran Theology Journal},
year = {2026},
number = {55},
pages = {184--214},
doi = {10.30623/hij.1853514}
}
EUVIMED