EUVIMEDOpdag EUVIMED
Crossref

Ayasuluk St. Jean Bazilikası’nda Sergilenen Bir Grup Ion-Impost Başlığın İkonografik Açıdan Değerlendirilmesi

Emine Tok, Murat Certel

Sanat Tarihi Dergisi · 2026-07-21 · 35 (1) · 347-369

DOI: 10.29135/std.1838983 ↗

At a glance

Journal article in Sanat Tarihi Dergisi, published online on 2026-07-21. Written by Emine Tok and 1 co-authors. 52 references. Funded by: Ege Üniversitesi BAP Koordinatörlüğü.

AbstractBibliografiske oplysningerCiteRelated studies

Abstract (original language)

Ölümlü insanoğlu, kadim zamanlardan beri içinde bulunduğu kusursuz evrenin yaratılışını, bu evrende kendi varoluşunu daima sorgulamış; ölümsüz olma arayışında doğada gördüğü pek çok imgeye anlamlar yüklemeye çalışmış; bu imgeleri ibadet amacıyla bir araya geldikleri kült alanlarında ve tapınaklarında kullanmıştır. Özellikle Akdeniz çanağında yaşamış en erken toplumlardan itibaren güçlü yırtıcı hayvanlar, kuşlar, bereketli ağaçlar ve bitkiler ile kozmik özle ilişkilendirilen yumurta gibi objelerin simgeleştirildiği; bu sembollerin farklı inanca mensup kültürler arasında çağlar boyunca aktarılarak yaşatıldığı görülmektedir. Günümüzde İzmir’in Selçuk ilçesindeki Ayasuluk tepesinde yer alan kilise, İncil yazarı Aziz Yuhanna’nın (Ioannes Theologos) mezarı üzerine inşa edilmiş en önemli haç merkezlerinden biridir. Yapının ion-impost başlıklarının dekorasyonunda yumurta, serbest halde işlenmiş veya dairesel madalyonlar içine alınmış Latin haçı ve Yunan haçı, İsa monogramları, imparatorluk monogramları, palmiye/hurma, akanthus, asma bitkisi ve kalp gibi bitkisel ve geometrik desenler kullanılmıştır. Sözkonusu başlık grubunun ion bölümlerinde yumurta ve palmiye/hurma işlenmiş, impost bölümlerinde haç ve christogram çeşitleri yerleştirilmiştir. İki ayrı bölüme kazınmış desenler, alttan ve karşıdan bakıldığında görsel bütünlükte algılanmaktadır. Bu durum, desenlerin ayrı ayrı değil, bütüncül olarak yorumlanmasını gerekli kılar. Başlıklara ilişkin yayınlarda şimdiye kadar desen repertuvarına bu açıdan bakılmamış, motiflerin ikonografik çözümlemesine değinilmemiştir. Makalemizde, ion-impost başlıklarda uygulanan desen repertuarının pagan kökeni ve Hristiyanlığa aktarımı hakkında ikonografik çözümleme hedeflenmiş; mezar kilisesinin plastik dekorasyonunda bilinçli bir seçimle simgesel mesajlar işlendiği hususu tartışmaya açılmıştır. Kanımızca, yapının inşaat ve dekorasyonunda mimar ve ustalar, din âlimlerinin belirlediği prensiplere göre çalışmış; İncil metinleri referans alınarak seçilmiş desenlerle, inananlara “kozmik öz, İsa’nın dirilişi, göğe yükselişi” - “insanlığın kurtuluşu...”nu anlatan sembolik mesajlar verilmesi amaçlanmış olmalıdır.

Funding

  • Ege Üniversitesi BAP Koordinatörlüğü

Cite

APA

Tok, E., & Certel, M. (2026). Ayasuluk St. Jean Bazilikası’nda Sergilenen Bir Grup Ion-Impost Başlığın İkonografik Açıdan Değerlendirilmesi. Sanat Tarihi Dergisi, 35(1), 347-369. https://doi.org/10.29135/std.1838983

Vancouver

Tok E, Certel M. Ayasuluk St. Jean Bazilikası’nda Sergilenen Bir Grup Ion-Impost Başlığın İkonografik Açıdan Değerlendirilmesi. Sanat Tarihi Dergisi. 2026;35(1):347-369. doi:10.29135/std.1838983

BibTeX
@article{Tok2026,
  author = {Tok, Emine and Certel, Murat},
  title = {Ayasuluk St. Jean Bazilikası’nda Sergilenen Bir Grup Ion-Impost Başlığın İkonografik Açıdan Değerlendirilmesi},
  journal = {Sanat Tarihi Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {35},
  number = {1},
  pages = {347--369},
  doi = {10.29135/std.1838983}
}
Start for free →