MÜELLİFİ BİLİNMEYEN MANZUM BİR TÜRKÇE KÜRTÇE SÖZLÜK
Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi · 28.04.2026 · (31) · 328-345
DOI: 10.29029/busbed.1893580 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, online erschienen am 28.04.2026. Verfasst von Hemin Omar Ahmad und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 21 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Sözlükler dillerin hafızaları, kayıt defterleri ve söz depolarıdır. Dil etkileşiminden doğduğu düşünülen çok dilli sözlükler ve onların İslami dönem versiyonları olan manzum sözlükler bu kayıt geleneğinin devamı ve dili kolay öğrenme ve/veya öğretme amacının bir ürünüdür. Bugün elimizde olan kaynaklar ışığında; 17. yüzyılda başlayan bir dili Kürtçe olan manzum sözlük yazımı günümüze kadar devam etmiştir. İncelediğimiz eser Britanya Müzesi'ne (British Museum) kayıtlı elyazması manzum bir Türkçe-Kürtçe sözlüktür. Yazı stilinden, on dokuzuncu yüzyıla ait bir el yazısı olduğu anlaşılmaktadır. Bu manzume 10 sayfadan oluşmakta ve 142 beyitten meydana gelmektedir. Manzumede yaklaşık 353 sözcüğün, 9 söz öbeğinin (kelime grubu) ve 75 cümlenin Türkçesi ve bunların Kürtçe karşılıkları verilmiştir. Manzumenin büyük bir bölümünde önce Türkçe kelime, ardından Kürtçe anlamı verilmiştir. Bunun amacının Kürt öğrencilere Türkçe öğretmek olduğu anlaşılmaktadır. Diğer taraftan, eserin yazıldığı aruz kalıbı müellif ya da müstensih tarafından kaydedilmemiştir; ancak incelendiğinde remel bahrinin dörtlü tam kalıbı üzerine kurulduğu anlaşılmaktadır. Metnin kafiyesine gelince, bu sözlüğün de diğer tüm sözlükler gibi kafiyesi mesnevi tarzında olmasına rağmen, kafiyelerin büyük çoğunluğunda "e" (ە) sesi sona gelmiştir. Bu durum, daha çok şairin "budur" demek istediği bir cevap niteliğindedir. Sonuç olarak çalışmamız Kürtçe elyazması eserlerden birinin daha gün yüzüne çıkarılması ve bir dili Kürtçe olan manzum sözlük geleneğinin bir parçası olan bir eseri incelemesi bakımından dikkate değer niteliktedir ve sonraki çalışmalara ilham kaynağı olacaktır.
Zitieren
APA
Ahmad, H. O., & Açar, Z. (2026). MÜELLİFİ BİLİNMEYEN MANZUM BİR TÜRKÇE KÜRTÇE SÖZLÜK. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 328-345. https://doi.org/10.29029/busbed.1893580
Vancouver
Ahmad HO, Açar Z. MÜELLİFİ BİLİNMEYEN MANZUM BİR TÜRKÇE KÜRTÇE SÖZLÜK. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026:328-345. doi:10.29029/busbed.1893580
BibTeX
@article{Ahmad2026,
author = {Ahmad, Hemin Omar and Açar, Zafer},
title = {MÜELLİFİ BİLİNMEYEN MANZUM BİR TÜRKÇE KÜRTÇE SÖZLÜK},
journal = {Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi},
year = {2026},
number = {31},
pages = {328--345},
doi = {10.29029/busbed.1893580}
}
EUVIMED