KÖKEN KRİZİ VE MODERNLEŞME: SON DÖNEM OSMANLI DÜŞÜNCESİNDE GELENEKLE HESAPLAŞMA BİÇİMLERİ
HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi · 2026-03-16 · 14 (27) · 203-226
DOI: 10.20304/humanitas.1844635 ↗At a glance
Journal article in HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, published online on 2026-03-16. Written by Hümeyra Okuyan. 48 references.
Abstract (original language)
Bu makale, son dönem Osmanlı düşüncesinde modernleşme tecrübesini teknik, askerî ve idarî reformların ötesinde bir “köken krizi” bağlamında ele almayı amaçlamaktadır. Köken krizi, geleneğin toplumsal nizamı kuran, siyasal meşruiyeti temin eden ve zihinsel istikrarı sağlayan üçlü işlevinin tarihsel süreç içerisinde aşınmasıyla ortaya çıkan derin bir bilinç dönüşümüne işaret eder. XVI. yüzyıldan itibaren kurumların çözülmesi, şer’î–örfî dengesinin bozulması, geleneksel nizamı aşındıran siyasî gelişmeler ve Avrupa karşısındaki askerî–teknik geri kalmışlık, geleneğe duyulan güveni zayıflatmış; bu durum XIX. yüzyılda Osmanlı aydınlarını köken ve gelenekle ilişkiyi yeniden tanımlamaya sevk etmiştir. Makalede, Tanzimat sonrası Osmanlı düşüncesinde gelenekle hesaplaşma biçimleri dört başlık altında incelenmiştir: Geleneğin muhafazasını savunan muhafazakâr tutum; kavramsal ve yöntemsel tecdidi önceleyen dönüşümcü yaklaşım; İslam’ın özü ile tarihsel yaşantı arasında kategorik ayrım yapan kaynağa dönüş fikri ve geleneği bütünüyle geride bırakarak Batı medeniyetini ikame etmeyi öneren radikal modernleşmeci çizgi. Çalışma, köken krizinin modernleşmenin koşullarını hazırlayan epistemik bir arka plan oluşturduğunu ve Osmanlı modernleşmesinin de özünde geleneğin yeniden icadı ile gelenek-sonrası düzen arayışı arasındaki gerilimde şekillendiğini ileri sürmektedir.
Cite
APA
Okuyan, H. (2026). KÖKEN KRİZİ VE MODERNLEŞME: SON DÖNEM OSMANLI DÜŞÜNCESİNDE GELENEKLE HESAPLAŞMA BİÇİMLERİ. HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 14(27), 203-226. https://doi.org/10.20304/humanitas.1844635
Vancouver
Okuyan H. KÖKEN KRİZİ VE MODERNLEŞME: SON DÖNEM OSMANLI DÜŞÜNCESİNDE GELENEKLE HESAPLAŞMA BİÇİMLERİ. HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;14(27):203-226. doi:10.20304/humanitas.1844635
BibTeX
@article{Okuyan2026,
author = {Okuyan, Hümeyra},
title = {KÖKEN KRİZİ VE MODERNLEŞME: SON DÖNEM OSMANLI DÜŞÜNCESİNDE GELENEKLE HESAPLAŞMA BİÇİMLERİ},
journal = {HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi},
year = {2026},
volume = {14},
number = {27},
pages = {203--226},
doi = {10.20304/humanitas.1844635}
}
EUVIMED