EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Allah’ın Cüz’îleri Bilme Şekline Dair Şemsüddîn es-Semerkandî’nin İbn Sînâ Yorum ve Eleştirisi

Güvenç Şensoy

Amasya İlahiyat Dergisi · 30.06.2026 · (28) · 120-152

DOI: 10.18498/amailad.1854810 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Amasya İlahiyat Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Güvenç Şensoy. Die Arbeit nennt 31 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

İslam düşüncesinde ilahî bilginin mahiyeti ve özellikle Tanrı’nın cüz’îleri bilip bilmediği meselesi, kelâm ile Meşşâî felsefe arasındaki en önemli tartışma alanlarından birini oluşturmaktadır. Bu tartışma, Tanrı’nın bilgisinin değişmezliği ile âlemde meydana gelen zamansal ve bireysel olayların nasıl bilineceği problemi etrafında yoğunlaşmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın temel problemi, İbn Sînâ’nın ilahî bilginin kapsamına ilişkin yaklaşımının kelâm geleneği tarafından nasıl değerlendirildiğini ve Şemsüddin Semerkandî’nin bu tartışmadaki konumunun hangi temellere dayandığını ortaya koymaktır. Bu çalışmanın amacı, İbn Sînâ’nın sudûr teorisine dayalı metafizik sistemi içerisinde ilahî bilginin konumunu açıklamak ve Semerkandî’nin bu yaklaşımı hangi kavramsal ve kelâmî ilkeler çerçevesinde eleştirdiğini karşılaştırmalı bir şekilde analiz etmektir. Böylece Meşşâî felsefe ile kelâm disiplini arasındaki epistemolojik ve ontolojik farklılıkların ilahî bilginin mahiyeti bağlamında nasıl ortaya çıktığı gösterilmektedir. Araştırmada karşılaştırmalı analiz ve kavramsal çözümleme yöntemi kullanılmıştır. Bu çerçevede öncelikle İbn Sînâ’nın zorunlu varlık (vâcibü’l-vücûd) anlayışı, sudûr teorisi ve Tanrı-âlem ilişkisine dair metafizik sistemi incelenmiş, ardından onun ilahî bilgi anlayışı değerlendirilmiştir. Daha sonra Semerkandî’nin kelâm geleneği içerisinde geliştirdiği eleştiriler ele alınarak, özellikle ilim sıfatının taalluku, ilahî sıfatlar arasındaki ilişki ve Tanrı’nın fâil-i muhtâr oluşu bağlamında ortaya koyduğu argümanlar analiz edilmiştir. Çalışmanın bulguları, İbn Sînâ’nın Tanrı’nın bilgisini ezelî ve değişmez bir küllî bilgi olarak temellendirdiğini ve cüz’îlerin bu bilgi kapsamında sebepleri ve tümel ilkeleri aracılığıyla bilindiğini savunduğunu göstermektedir. Buna karşılık Semerkandî, ilim sıfatının taalluk içeren bir sıfat olduğunu ve malûmlarda meydana gelen değişimin ilahî ilimde bir değişimi gerektirmediğini ileri sürmektedir. Ona göre Tanrı’nın fâil-i muhtâr olması, kudret, irade ve fiil ile birlikte ilim sıfatını da zorunlu kılmakta, bu durum Tanrı’nın yalnızca küllîleri değil, cüz’îleri de bireysel halleriyle bilmesini gerektirmektedir. Sonuç olarak çalışma, Semerkandî’nin eleştirilerinin kelâm geleneği içerisinde ilahî bilginin kapsamını savunan bir yaklaşım sunduğunu göstermekte ve kelâm ile Meşşâî felsefe arasındaki epistemolojik ve ontolojik ayrışmanın ilim sıfatı tartışması üzerinden nasıl şekillendiğini ortaya koymaktadır. Böylece Semerkandî’nin bu tartışmadaki konumu daha net bir şekilde ortaya konulmaktadır.

Zitieren

APA

Şensoy, G. (2026). Allah’ın Cüz’îleri Bilme Şekline Dair Şemsüddîn es-Semerkandî’nin İbn Sînâ Yorum ve Eleştirisi. Amasya İlahiyat Dergisi, 120-152. https://doi.org/10.18498/amailad.1854810

Vancouver

Şensoy G. Allah’ın Cüz’îleri Bilme Şekline Dair Şemsüddîn es-Semerkandî’nin İbn Sînâ Yorum ve Eleştirisi. Amasya İlahiyat Dergisi. 2026:120-152. doi:10.18498/amailad.1854810

BibTeX
@article{ensoy2026,
  author = {Şensoy, Güvenç},
  title = {Allah’ın Cüz’îleri Bilme Şekline Dair Şemsüddîn es-Semerkandî’nin İbn Sînâ Yorum ve Eleştirisi},
  journal = {Amasya İlahiyat Dergisi},
  year = {2026},
  number = {28},
  pages = {120--152},
  doi = {10.18498/amailad.1854810}
}
Kostenlos starten →