EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Hâfızlık Tarihinde Kayıp Bir Yöntem: Amr b. Ubeyd’in "Eczâü Selâsi Mi’e ve Sittîn" Adlı Risâlesi (360 Günlük Bir Usul)

Hüseyin Çelikkol, Mustafa Akdağ

Amasya İlahiyat Dergisi · 25.03.2026 · (Hafızlık Özel Sayısı) · 147-183

DOI: 10.18498/amailad.1804595 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Amasya İlahiyat Dergisi, online erschienen am 25.03.2026. Verfasst von Hüseyin Çelikkol und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 61 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Kur’an’ın nüzulünden itibaren başlayan hâfızlık eğitimi tarihinde, ezberleme yöntemlerine dair çeşitli usuller geliştirilmiştir. Sûre sûre ezberlemek veya cüz cüz ezberlemek, Mushaf tertibine göre ezberlemek, Mushaf tertibinin aksi istikametinde ezberlemek, her cüzün son sayfalarından başlayıp ilk sayfalarına doğru sırasıyla ezberlemek bu usullerden bazılarıdır. Ayrıca Kur’an, erken dönemlerden itibaren harf veya kelime sayısına göre muhtelif şekillerde tasnif edilmiş ve bu hususta iki, üç, dört, beş, altı, yedi, sekiz, on ve daha fazla taksimatlara tabi tutulmuştur. Hicrî ikinci asırda Halife Mansûr’un (öl. 158/775) talebi üzerine Amr b. Ubeyd (öl. 144/761), bir yıl içinde ezberlenebilmesi amacıyla Mushaf’ı 360 güne ayırmış, ilk etapta on iki cüze ayırdığı her bir bölümü birleştirip toplamda 30 cüz ve 60 hizb şeklinde kategorize etmiştir. Amr bu taksiminde, gramer/mana yahut konu bütünlüğünü değil, harf ya da kelime sayısını esas almıştır. Nitekim Kur’an’ın harf veya kelime sayısına göre yapılan tasnifleriyle Amr’ın söz konusu taksimi arasında büyük oranda benzerlik mevcuttur. Halen mahtut olan ve Amr’a nispet edilen Eczâü Selâse Mi’e ve Sittîn adlı risâle de işte bu ayrımla ilgilidir. Kaynaklarda Amr b. Ubeyd’in eserleri arasında zikredilmeyen söz konusu risâle günümüze ulaşmıştır. Tespit edebildiğimiz kadarıyla, bu yazma nüshada yer alan taksime ilk defa Sehâvî (öl. 643/1245) değinmiştir. Günümüzde ise Fuat Sezgin mevzubahis risâleden söz etmiş ve risâlenin başında yer alan rivayeti dikkate alarak eseri Amr b. Ubeyd’e nispet etmiştir. Her ne kadar klasik literatürde Amr’a bu isimde bir eser nispet edilmese de onun pek çok hutbe ve risâlesinin varlığından söz edilmesi, ayrıca Sehâvî’nin eserinde bu taksimi Amr’a nispet etmesi ve kataloglarda söz konusu risâlenin ona atfedilmesi eserin Amr’a ait olduğu hususunda bir şüphenin bulunmadığı yönünde bir kanaate sevk etmektedir. Bu yazının amacı, bir hâfızlık usulü olarak pek bilinmeyen ve yaygınlaşmamış olan bir metodu ve bu metottan bahseden mahtut bir risâleyi gün yüzüne çıkarmak ve diğer hâfızlık yöntemleriyle karşılaştırarak bu metodu avantajları ve dezavantajları açısından mukayese etmektir. Çalışmada kavramsal analiz, dokuman analizi, literatür taraması ve mukayeseli analiz gibi teknikler kullanılmıştır. Netice itibariyle Kur’an’ın, bir yıl içerisinde ezberlenmesini kolaylaştırmak amacıyla ilk defa Amr b. Ubeyd tarafından 360 bölüme ayrıldığı ve Amr’ın bu taksimi yaparken Kur’an’ı ilk kez harf veya kelime sayısına göre otuzlu cüzlere ve altmışlı hizblere ayırdığı görülmüştür.

Zitieren

APA

Çelikkol, H., & Akdağ, M. (2026). Hâfızlık Tarihinde Kayıp Bir Yöntem: Amr b. Ubeyd’in "Eczâü Selâsi Mi’e ve Sittîn" Adlı Risâlesi (360 Günlük Bir Usul). Amasya İlahiyat Dergisi, 147-183. https://doi.org/10.18498/amailad.1804595

Vancouver

Çelikkol H, Akdağ M. Hâfızlık Tarihinde Kayıp Bir Yöntem: Amr b. Ubeyd’in "Eczâü Selâsi Mi’e ve Sittîn" Adlı Risâlesi (360 Günlük Bir Usul). Amasya İlahiyat Dergisi. 2026:147-183. doi:10.18498/amailad.1804595

BibTeX
@article{elikkol2026,
  author = {Çelikkol, Hüseyin and Akdağ, Mustafa},
  title = {Hâfızlık Tarihinde Kayıp Bir Yöntem: Amr b. Ubeyd’in "Eczâü Selâsi Mi’e ve Sittîn" Adlı Risâlesi (360 Günlük Bir Usul)},
  journal = {Amasya İlahiyat Dergisi},
  year = {2026},
  number = {Hafızlık Özel Sayısı},
  pages = {147--183},
  doi = {10.18498/amailad.1804595}
}
Kostenlos starten →