İstanbul’daki Kadızâdelilere Kâhire’den Bir Reddiye: Şihâbüddîn el-Hamevî ve Nefehâtü’l-Kurb Adlı Risâlesi
İSTEM · 30.06.2026 · (47) · 91-114
DOI: 10.31591/istem.1855429 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift İSTEM, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Ali Küçük und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 44 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu makalede, Şihâbüddîn el-Hamevî’nin (ö. 1098/1687) Kadızâdeliler hareketine yönelik Kahire’de kaleme almış olduğu Nefehâtü’l-Kurb adlı reddiyesi içerik analizi yöntemi ile incelenmiştir. 17. yüzyıl Osmanlı İstanbul’unda ortaya çıkmış olan Kadızâdeliler, dönemin entelektüel tartışmalarına önemli ölçüde yön vermiş bir harekettir. Hareketin temelinde, özellikle “bidat” olarak niteledikleri bazı tasavvufî ve sosyal uygulamaları ortadan kaldırmaya dayalı bir “ıslâh” anlayışı bulunmaktadır. Bu çerçevede, vefatlarından sonra evliyânın tasarruflarının devam edip etmediği meselesi, hareketin öne çıkardığı önemli tartışma konularından biridir. Hareketin temsilcileri, görüşleri ve etkileri üzerine belirli düzeyde çalışmalar yapılmış olmakla birlikte hem taraftar hem de muhaliflerin kaleme aldığı eserlerin kapsamlı bir dökümü henüz yeterince ortaya konulmamıştır. Bu bağlamda konumuz olan Nefehâtü’l-Kurb, Kadızâdeliler’e yönelik reddiye literatürü içerisinde yer alan muhtasar bir metindir. Söz konusu metin, Mısır Valisi Abdurrahman Paşa’nın talebi üzerine telif edilmiştir. İstanbul’daki görevi esnâsında Kadızâdelilerin başlattığı tartışmalara vâkıf olan Abdurrahman Paşa, Mısır Valiliği esnasında bir mecliste bu iddiâları gündeme taşımış ve Şihâbüddîn el-Hamevî’den (ö. 1098/1687) konuya dâir bir risale yazmasını istemiştir. Osmanlı Kahire’sinde müftülük ve müderrislik yapan ve velüd bir müellif olan Hamevî de vefatından sonra evliyânın tasarrufunun mümkün olduğunu savunarak Kadızâdelilerin görüşlerini tenkit etmiştir. Sistematik bir yapıda olmayan risale, velâyet, kerâmet ve kerametle ilişkili bazı meseleler etrafında kurgulanmıştır. Eser, sıklıkla aklî istidlallere başvurulan kelâmî metotla yazılmış, kısa hacmine rağmen eserde çok sayıda kelam, hadis ve fıkhî kaynaktan iktibas yapılmıştır. Günümüz bazı akademik çalışmalarında Nefehâtü’l-Kurb’un Muhammed b. Mahmûd et-Trabzûnî’ye (ö. 1200/1786) atfedildiği veya kendisine hâşiye nispet edildiği görülmektedir. Eserin Hamevî’ye aidiyeti noktasında herhangi bir şüphe bulunmamaktadır. et-Trabzûnî’ye nispet edilen Nefehâtü’l-Kurb Hâşiye’sinin ise müstakil bir hâşiye olarak değerlendirilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.
Zitieren
APA
Küçük, A., & Çoban, A. (2026). İstanbul’daki Kadızâdelilere Kâhire’den Bir Reddiye: Şihâbüddîn el-Hamevî ve Nefehâtü’l-Kurb Adlı Risâlesi. İSTEM, 91-114. https://doi.org/10.31591/istem.1855429
Vancouver
Küçük A, Çoban A. İstanbul’daki Kadızâdelilere Kâhire’den Bir Reddiye: Şihâbüddîn el-Hamevî ve Nefehâtü’l-Kurb Adlı Risâlesi. İSTEM. 2026:91-114. doi:10.31591/istem.1855429
BibTeX
@article{Kk2026,
author = {Küçük, Ali and Çoban, Ali},
title = {İstanbul’daki Kadızâdelilere Kâhire’den Bir Reddiye: Şihâbüddîn el-Hamevî ve Nefehâtü’l-Kurb Adlı Risâlesi},
journal = {İSTEM},
year = {2026},
number = {47},
pages = {91--114},
doi = {10.31591/istem.1855429}
}
EUVIMED