XIX. YÜZYIL ARAP MİLLİYETÇİLİĞİNİN GELİŞİMİNDE BATI ETKİSİ VE ŞARK MESELESİ
EKEV Akademi Dergisi · 17.06.2026 · 106 · 433-450
DOI: 10.17753/sosekev.1867945 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift EKEV Akademi Dergisi, online erschienen am 17.06.2026. Verfasst von Filiz Tekdal. Die Arbeit nennt 31 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu makalede XIX. yüzyılda Arap milliyetçiliğinin doğuşu, geçirdiği evreler ve Batılı devletlerin bu süreçteki rolü; “Şark Meselesi” çerçevesinde ele alınmıştır. Bu çalışmanın temel amacı Batılı devletlerin desteği ile gelişen Arap milliyetçiliğinin, “Şark Meselesi”nden bağımsız olmadığını tarihsel perspektiften ortaya koymaktır. Çalışma, nitel araştırma desenlerinden literatür taraması ve doküman analizi yöntemiyle yapılmıştır. Bu kapsamda Arap Milliyetçiliği, Orta Doğu ve Osmanlı Devleti tarihine dair temel eserler, akademik makaleler ve arşiv belgeleri içerik analiz yönetimiyle incelenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre milliyetçilik, XIX. yüzyıldan itibaren kitleler üzerinde güçlü bir aidiyet duygusu yaratmış ve ulusal kimliğe dayalı modern devletlerin inşa edilmesini mümkün kılmıştır. XIX. yüzyıl, aynı zamanda Arap milliyetçiliğinin doğduğu yüzyıl olmuştur. Bu yüzyılda Batılı devletlerin etkisiyle gelişen Arap milliyetçiliği, daha çok edebi kültürel bir uyanış (Nahda/Arap Rönesansı) şeklinde tezahür etmiştir. XX. yüzyılda ise ayrılıkçı bir niteliğe bürünerek Osmanlı Devleti’ne karşı bir hareket şeklini almıştır. Arap milliyetçiliğinin bu yöne evrilmesinde Batılı devletlerin etkisi olduğu açıktır. Sonuç olarak Batılı devletler, “Şark Meselesi” çerçevesinde hedefledikleri Osmanlı Devleti’nin yıkılması, Türklerin Balkan, Afrika ve Arap topraklarından çıkartılması konularında başarılı olmuşlardır. Ancak Türklerin Anadolu’da varlıklarını sürdürmeleri ise onların hedeflerine tam anlamıyla ulaşmalarını engellemiştir. Batılı devletlerin amaçlarına ulaşmalarında “milliyetçilik”, özellikle Balkan ve Arap coğrafyasında etkin bir rol oynamıştır. Şark Meselesi, XIX. yüzyılla sınırlı kalmamış, XX. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin yıkılmasından sonra Orta Doğu’da doğan jeopolitik boşluğun nasıl doldurulacağı sorunu çerçevesinde devam etmiştir. Batılı devletlerin bulduğu sömürgeci-hegemonik çözümler bölgede bitmeyen sorunlara yol açarken kendi elleri ile inşa ettikleri Arap milliyetçiliği de yüzyıl ortalarında radikal bir milliyetçiliğe dönüşerek sömürgecilik ve Batı karşıtlığı hâlini almıştır. Türkiye ve Orta Doğu tarihini yakından ilgilendiren Arap milliyetçiliği ve Şark Meselesi ülkemizde üzerinde yeterince çalışılmış bir konular değildir. Konun üzerinde daha fazla akademik çalışma yapılması, bölgenin güncel sorunlarının çözümüne de ışık tutabilir.
Zitieren
APA
Tekdal, F. (2026). XIX. YÜZYIL ARAP MİLLİYETÇİLİĞİNİN GELİŞİMİNDE BATI ETKİSİ VE ŞARK MESELESİ. EKEV Akademi Dergisi, 106, 433-450. https://doi.org/10.17753/sosekev.1867945
Vancouver
Tekdal F. XIX. YÜZYIL ARAP MİLLİYETÇİLİĞİNİN GELİŞİMİNDE BATI ETKİSİ VE ŞARK MESELESİ. EKEV Akademi Dergisi. 2026;106:433-450. doi:10.17753/sosekev.1867945
BibTeX
@article{Tekdal2026,
author = {Tekdal, Filiz},
title = {XIX. YÜZYIL ARAP MİLLİYETÇİLİĞİNİN GELİŞİMİNDE BATI ETKİSİ VE ŞARK MESELESİ},
journal = {EKEV Akademi Dergisi},
year = {2026},
volume = {106},
pages = {433--450},
doi = {10.17753/sosekev.1867945}
}
EUVIMED