Geç Osmanlı’dan erken Cumhuriyet’e coğrafya öğretim materyallerinin dönüşümü: Modernleşme sürecinde bir dersin izleri
Turkish History Education Journal · 14.05.2026 · (1) · 120-135
DOI: 10.17497/tuhed.1844327 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Turkish History Education Journal, online erschienen am 14.05.2026. Verfasst von Ebru Eskici und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 36 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma geç Osmanlı’dan erken Cumhuriyet dönemine uzanan süreçte coğrafya öğretiminde kullanılan materyallerin pedagojik, ideolojik ve toplumsal dönüşümünü incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel odağı öğretim materyallerinin bu tarihsel dönemde yalnızca ders araçları olarak değil, aynı zamanda modernleşme sürecinin bilgi anlayışını, yurttaşlık tasavvurunu ve eğitim politikalarını yansıtan kültürel göstergeler olarak nasıl işlev gördüğünü ortaya koymaktır. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında ikincil tarihsel kaynaklara dayalı doküman analizi yöntemiyle yürütülmüştür. Çalışma kapsamında 1830 ime 1940 yılları arasında coğrafya öğretiminde materyal kullanımını ele alan akademik kitaplar, makaleler ve araştırmalar sistematik olarak incelenmiştir. Araştırma, birincil arşiv belgelerini doğrudan analiz etmek yerine, bu belgeleri tarihsel, pedagojik ve ideolojik bağlamları içinde yorumlayan bilimsel çalışmalara dayanmıştır. Araştırma bulguları coğrafya öğretiminde materyal kullanımının tarihsel süreçte üç temel dönüşüm hattı izlediğini göstermektedir. Geç Osmanlı döneminde materyaller, modern bilimsel düşüncenin ilk izlerini taşıyan kavramsal araçlar hâline gelmiş; harita, küre ve çizim gibi materyaller imparatorluğun dünya ile kurduğu yeni ilişki biçiminin sembolik temsilcilerine dönüşmüştür. II. Meşrutiyet döneminde öğretim araçlarının çeşitlendiği, deneyimsel ve öğrenci merkezli yaklaşımların belirginleştiği ve saha gözlemlerinin öğretimin önemli bir parçası hâline geldiği görülmektedir. Erken Cumhuriyet döneminde ise projeksiyon makineleri, stereoskoplar, kabartma haritalar ve gazeteler hem bilimsel modernleşmenin hem de ulus-devlet inşasının taşıyıcıları olarak iki yönlü bir işlev kazanmıştır. Sonuç olarak çalışmanın bulguları, coğrafya öğretiminde kullanılan materyallerin yalnızca teknik araçlar olmadığını; aynı zamanda dönemin toplumsal, siyasal ve epistemolojik dönüşümlerini görünür kılan kültürel göstergeler olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, coğrafya eğitimi tarihine materyal kültür perspektifiyle yeni ve bütüncül bir katkı sunmaktadır.
Zitieren
APA
Eskici, E., & Kılıç, F. (2026). Geç Osmanlı’dan erken Cumhuriyet’e coğrafya öğretim materyallerinin dönüşümü: Modernleşme sürecinde bir dersin izleri. Turkish History Education Journal, 120-135. https://doi.org/10.17497/tuhed.1844327
Vancouver
Eskici E, Kılıç F. Geç Osmanlı’dan erken Cumhuriyet’e coğrafya öğretim materyallerinin dönüşümü: Modernleşme sürecinde bir dersin izleri. Turkish History Education Journal. 2026:120-135. doi:10.17497/tuhed.1844327
BibTeX
@article{Eskici2026,
author = {Eskici, Ebru and Kılıç, Fahri},
title = {Geç Osmanlı’dan erken Cumhuriyet’e coğrafya öğretim materyallerinin dönüşümü: Modernleşme sürecinde bir dersin izleri},
journal = {Turkish History Education Journal},
year = {2026},
number = {1},
pages = {120--135},
doi = {10.17497/tuhed.1844327}
}
EUVIMED