EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Erken Dönem Zahriyelerinin Gelişimi Üzerine Bir İnceleme

Ayşe Sayın, Sabriye Hilal Arpacıoğlu

FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi · 24.06.2026 · (27) · 325-358

DOI: 10.16947/fsmia.1867082 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, online erschienen am 24.06.2026. Verfasst von Ayşe Sayın und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 3 Literaturangaben. Gefördert von: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu makale, İslâmî kitap sanatlarında mushaf nüshaları ve cüz zahriyelerinin, erkenörnekleri olan geç Emevî ve erken Abbâsî dönemlerinden İlhanlı–Memlük döneminekadar geçirdiği biçimsel ve üslupsal dönüşümü incelemektedir. Çalışmada zahriyeninortaya çıkışı, işlevi ve estetik dili Emevî, Abbâsî, Mağribî, Selçuklu, İlhanlı ve Memlükdönemi belirlenen yazma eserler üzerinden karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.Örneklem, Türk ve İslâm Eserleri Müzesi, Chester Beatty Kütüphanesi, Topkapı SarayıMüzesi Kütüphanesi ve Metropolitan Sanat Müzesi koleksiyonlarında yer alan yazmalarile Alain George’un yayımladığı mushaf nüshaları esas alınarak oluşturulmuştur. Eldeedilen bulgular, erken dönemde mimarî öğeler ve sade geometrik düzenlerin öneçıktığını, Abbâsî döneminde ise dairesel kompozisyonlar, kendi sınırları içinde kapalı geometrik formlar, rozetler ve altın kullanımının artmasıyla zahriyelerdeki biçimselunsurlarının çeşitlendiğini göstermektedir. Batı İslâm dünyasında gelişen Mağrib mushafnüshalarında kare formata dayanan sayfa düzenleri, geçme bant sistemleri ve parlakrenk paletiyle özgün bir bezeme anlayışı ortaya çıkarken, Selçuklu döneminde sistemligeometrik geçmeler ve simetrik kompozisyon şemaları belirginleşmiştir. İlhanlı veMemlük dönemlerinde ise büyük boyutlu mushaf nüshalarında uygulanan geniş bordürlerve ağ/örgü temelli karmaşık geometrik düzenlemelerle zahriyelerin en gelişmiş ve anıtsalörneklerine ulaşıldığı görülmektedir. Çalışma, zahriye tezhiplerinin ortaya çıkışını vegelişimini farklı dönemlere ait yazma örnekleri üzerinden karşılaştırmalı olarak ele alarakbu bezeme alanının İslâmî kitap sanatları içindeki yerini daha bütüncül bir çerçevededeğerlendirmeyi amaçlamıştır.

Förderung

  • Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi

Zitieren

APA

Sayın, A., & Arpacıoğlu, S. H. (2026). Erken Dönem Zahriyelerinin Gelişimi Üzerine Bir İnceleme. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 325-358. https://doi.org/10.16947/fsmia.1867082

Vancouver

Sayın A, Arpacıoğlu SH. Erken Dönem Zahriyelerinin Gelişimi Üzerine Bir İnceleme. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi. 2026:325-358. doi:10.16947/fsmia.1867082

BibTeX
@article{Sayn2026,
  author = {Sayın, Ayşe and Arpacıoğlu, Sabriye Hilal},
  title = {Erken Dönem Zahriyelerinin Gelişimi Üzerine Bir İnceleme},
  journal = {FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi},
  year = {2026},
  number = {27},
  pages = {325--358},
  doi = {10.16947/fsmia.1867082}
}
Kostenlos starten →