KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE ART ZAMANLI ANLAM DEĞİŞMELERİNE DAİR BAZI TESPİTLER
Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi · 09.07.2026 · (36) · 297-334
DOI: 10.15247/devdergisi.1889444 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 09.07.2026. Verfasst von Semih Yeşilbağ. Die Arbeit nennt 145 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bir dilin anlamlı en küçük yapı taşı, kelimelerdir. Bu yapı taşları, bir araya gelerek anlamlı cümleleri oluşturur. Anlamı ve anlaşmayı sağlayan kelimeler, organizmalar gibi canlıdır. Bir kelimenin canlılığı, bir dil içinde kullanılmaya başlanması; büyüyüp gelişmesi, dilde kullanım yaygınlığı kazanması; ölmesi ise kullanımdan düşüp unutulması şeklinde değerlendirilebilir. Bir organizmanın aynı şekil ve mahiyette sabit olmaması gibi kelimeler de toplumdan bir başka topluma geçerken ya da aynı toplumda zaman içerisinde anlam, yapı veya telaffuz farklılığına uğrayabilir. Kelimelerin zaman içerisinde bağlamlarına göre anlam değiştirmeleri, çok uzun sürede gerçekleştiği için kelimelerdeki değişiklikler, dillerin yüzyıllar içinde bağlamlarına göre incelenmesi yoluyla tespit edilebilir. Farklı zaman dilimlerindeki anlamlarına bakarak kelimelerdeki anlam değişmelerinin tespiti, art zamanlı/art süremli anlam değişmeleri kapsamında değerlendirilir. Kelimelerdeki değişimler; anlam daralması, anlam genişlemesi, anlam iyileşmesi, anlam kötüleşmesi gibi farklı şekillerde olabilir.Bu çalışmada klasik şiirde bazı kelimelerdeki art zamanlı/art süremli anlam değişmelerine ve tarihsel bakış açısıyla kelimelerin bağlamlarındaki anlamlarına dair değerlendirmeler yer almaktadır. Böyle bir yaklaşım ile bugün de kullanılan bazı kelimelerin geçmişte farklı anlamlarda kullanıldığının; dolayısıyla klasik şiirde özellikle dil içi çeviri ve şerhlerde kelimelere anlam verilirken kelimelerin anlam değişmesine uğramış olabileceğine dikkat edilerek bağlama uygun anlam verilmesi gerektiği hususuna dikkat çekilmek amaçlanmıştır.Makalede divan incelemelerimiz sırasında art zamanlı/art süremli anlam değişikliğine uğramış olduğu tespit edilen 41 kelimenin eski metinlerdeki anlamları ve bugün kelimeye verilen anlamlar arasındaki farklılıklar üzerinde durulmuş, bu anlam değişimleri yüz yıl sınırlamasına gidilmeden divanların taranmasıyla klasik şiirden alınan beyitlerle örneklenmiştir. Anlam değişikliklerinin açıkça görülebilmesi için beyitlerin dil içi çevirileri de yapılmıştır.Çalışma sonunda bazı kelimelerin zaman içerisinde farklı şekillerde anlam değişmesine uğradığı görülmüş, özellikle klasik şiir metinleri üzerine yapılan dil içi çeviri ve metin şerhlerinde anlam değişmesine uğramış kelimelerin bilinmesinin doğru bir dil içi çeviri ve şerh için elzem olduğu, aksi durumda dil içi çeviri ve şerhlerde yanlışlara düşülmesinin kaçınılmaz olduğu bir kez daha ortaya konulmuştur.
Zitieren
APA
Yeşilbağ, S. (2026). KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE ART ZAMANLI ANLAM DEĞİŞMELERİNE DAİR BAZI TESPİTLER. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 297-334. https://doi.org/10.15247/devdergisi.1889444
Vancouver
Yeşilbağ S. KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE ART ZAMANLI ANLAM DEĞİŞMELERİNE DAİR BAZI TESPİTLER. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi. 2026:297-334. doi:10.15247/devdergisi.1889444
BibTeX
@article{Yeilba2026,
author = {Yeşilbağ, Semih},
title = {KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE ART ZAMANLI ANLAM DEĞİŞMELERİNE DAİR BAZI TESPİTLER},
journal = {Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
number = {36},
pages = {297--334},
doi = {10.15247/devdergisi.1889444}
}
EUVIMED