Hakîm’in Manzum İlmihâli: Kitâb-ı Erkân-ı Dîn
Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi · 09.07.2026 · (36) · 284-296
DOI: 10.15247/devdergisi.1879164 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 09.07.2026. Verfasst von Abdullah Uğur. Die Arbeit nennt 26 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
İslâmiyete dair inanç esasları, ibadetler, ahlâki ilkeler, günlük yaşam pratikleri ve Hz. Peygamber’in hayatına dair bilgileri içeren ilmihâl geleneği, 10. yüzyıldan itibaren gelişmeye başlamıştır. Temel İslâm ilimlerine dair eserlerin halk tarafından zor anlaşılması, dinî bilgilerin anlaşılır bir dille yazılan ve kolay ezberlenebilen metinlere olan ihtiyacını arttırmış; bu durum ilmihâl türünün doğuşunu ve yaygınlaşmasını beraberinde getirmiştir. Sözlü kültüre dayalı, halkın günlük ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik oluşu ve didaktik üslubuyla ilmihâller dinî literatür içerisinde farklı bir konumda yer alır. Osmanlı sahasında ilmihâl geleneği 15. yüzyıldan itibaren önce Arapçadan Türkçeye yapılan tercümelerle başlamış, daha sonra ise yerli müellifler tarafından yazılmış telif eserlerle zenginleşerek devam etmiştir. Bu makalenin amacı, şimdiye kadar hakkında herhangi bir bilimsel çalışma yapılmamış olan Kitâb ı Erkân ı Dîn adlı ilmihâl eserini tanıtmak ve Osmanlı dönemi manzum ilmihâl geleneğine katkıda bulunmaktır. 122 beyitten oluşan bu kısa mesnevi, Hakîm mahlaslı bir şair tarafından kaleme alınmıştır. Çalışmada kendisi hakkında da bazı bilgiler veren şairin kimliği dönemin kaynakları taranarak tespit edilmeye çalışılmıştır. Buna göre şairin adının Muhammed b. Yûsuf olduğu, önce tıp eğitimi aldığı, ardından dinî ilimlere yöneldiği anlaşılmaktadır. Eserin bilinen tek nüshası, Ankara Millî Kütüphane’de 06 Mil Yz Fb 32 numarada kayıtlıdır. Çalışmamızda, istinsah tarihi 907 Cemâziyelâhir (1501/1502) ve müellif nüshası olarak kaydedilen eserin gerçekten müellif nüshası olup olmadığı tartışılmıştır. Bunun yanında doküman analizi yöntemiyle iman, abdest ve guslün farzları ile sünnetleri, namaz, zekât, oruç, hac ve umre gibi temel ibadet konularının işlendiği beyitler şerh edilmiştir. Son olarak ek kısmında metnin transkripsiyonu yapılarak beyitler Latin harflerine aktarılmış ve Türkiye Türkçesine tercüme edilmiştir. Böylelikle hakkında detaylı bilgi olmayan yazarın kimliği tespit edilmiş, eserinin detaylı incelemesi yapılarak literatüre kazandırılmış ve de Osmanlı dönemi manzum ilmihâl geleneğine katkı sağlanmıştır.
Zitieren
APA
Uğur, A. (2026). Hakîm’in Manzum İlmihâli: Kitâb-ı Erkân-ı Dîn. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 284-296. https://doi.org/10.15247/devdergisi.1879164
Vancouver
Uğur A. Hakîm’in Manzum İlmihâli: Kitâb-ı Erkân-ı Dîn. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi. 2026:284-296. doi:10.15247/devdergisi.1879164
BibTeX
@article{Uur2026,
author = {Uğur, Abdullah},
title = {Hakîm’in Manzum İlmihâli: Kitâb-ı Erkân-ı Dîn},
journal = {Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
number = {36},
pages = {284--296},
doi = {10.15247/devdergisi.1879164}
}
EUVIMED