EUVIMEDOpdag EUVIMED
Crossref

GAVSÎ’NİN ELİFNÂME TERTİBİNDE KALEME ALDIĞI MANZUM HALVETİYE SİLSİLENÂMESİ

Ramazan Çelik

Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi · 2025-12-30 · 35 (35) · 126-161

DOI: 10.15247/devdergisi.1783057 ↗

At a glance

Journal article in Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, published online on 2025-12-30. Written by Ramazan Çelik. Cited 1 times so far (Crossref); 61 references. Funded by: Bu çalışma Erciyes Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimince Desteklenmiştir..

AbstractBibliografiske oplysningerCiteRelated studies

Abstract (original language)

Klasik edebiyat alanında yapılan araştırmalar neticesinde yeni eserler ve bunun doğal sonucu olarak yeni edebî/dinî türler gün yüzüne çıkmaya devam etmektedir. Gavsî adlı bilinmeyen bir şaire ait Necâtü’l-Hâlikîn de bu kapsamda tespit edilmiş ve literatürde hakkında bilgi bulunmayan bir eserdir. Klasik mesnevi geleneğine uygun olarak tevhit, münacat, naat, çehar-yâr methiyesi ile başlayan 1189 beyitlik eserde evliyaların makamları, mertebeleri, vasıfları anlatılmaktadır. Mesnevi nazım şeklinin yanı sıra gazel ve kasidelere de yer verilen tasavvufi muhtevalı eserde bir de silsilenâme bulunmaktadır. Halvetiye tarikatına ait bu silsilenâme, Hz. Peygamber’den başlayarak Hz. Ali, Hasan Basrî gibi isimlerle devam etmekte ve son halka İmâmiyye Şîası’nca gelmesi beklenen ve on ikinci imam olan Mehdî ile tamamlanmaktadır. Elifnâme şeklinde tertip edilen bu bölüm, Arap alfabesindeki huruf-ı heca esas alınarak hazırlanmış, her bir harfle bir şahıs tanıtılmıştır. Toplam otuz şahıs için beşer beyit ayrılmış, her bölümde ilgili harf esas alınarak kafiye yapılmış ve o harfin sesini vurgulayan güçlü bir aliterasyon etkisi oluşturulmuştur. Her bölümdeki ilk beyitte ilgili şahsın ismi ve silsiledeki sırası zikredilmiş, ikinci beyitte kimin yerine kâim-i makam olduğu belirtilmiş, üçüncü beyitte mazhar olduğu harf ifade edilmiş, dördüncü ve beşinci beyitlerde ise söz konusu şahsiyet, en belirgin vasıflarıyla ve mazhar olduğu harfin yoğun biçimde kullanıldığı kelimeler aracılığıyla methedilmiştir. Bu çalışmada, bibliyografik kaynaklarda hakkında bilgi bulunmayan Gavsî hakkında bilgi verilmekle beraber şairin Necâtü’l-Hâlikîn adlı eseri tanıtılacaktır. Ayrıca, edebiyatımızda şimdiye kadar yalnızca birkaç örneğine rastlanan elifnâme tarzındaki silsilenâmesi, şekil, muhteva, dil ve anlatım bakımından incelenecektir. Çalışmanın sonunda, silsilenâmenin transkripsiyonlu metnine yer verilecektir. Bu vesileyle, hem silsilenâme hem de elifnâme literatürüne yeni ve özgün bir eser kazandırılmış olacaktır.

Funding

  • Bu çalışma Erciyes Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimince Desteklenmiştir.

Cite

APA

Çelik, R. (2025). GAVSÎ’NİN ELİFNÂME TERTİBİNDE KALEME ALDIĞI MANZUM HALVETİYE SİLSİLENÂMESİ. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 35(35), 126-161. https://doi.org/10.15247/devdergisi.1783057

Vancouver

Çelik R. GAVSÎ’NİN ELİFNÂME TERTİBİNDE KALEME ALDIĞI MANZUM HALVETİYE SİLSİLENÂMESİ. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi. 2025;35(35):126-161. doi:10.15247/devdergisi.1783057

BibTeX
@article{elik2025,
  author = {Çelik, Ramazan},
  title = {GAVSÎ’NİN ELİFNÂME TERTİBİNDE KALEME ALDIĞI MANZUM HALVETİYE SİLSİLENÂMESİ},
  journal = {Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi},
  year = {2025},
  volume = {35},
  number = {35},
  pages = {126--161},
  doi = {10.15247/devdergisi.1783057}
}
Start for free →