EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

MOLLA BEDREDDİN’İN NÛDEHÎ’NİN EŞ-ŞÂMİL Lİ’L-ʿAVÂMİL’İ ÜZERİNE KALEME ALDIĞI HÂŞİYEDE METODOLOJİK YAKLAŞIMI

Mahmut Tekin

Kadim Akademi SBD · 28.06.2026 · 10 (1) · 49-69

DOI: 10.55805/kadimsbd.1927384 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Kadim Akademi SBD, online erschienen am 28.06.2026. Verfasst von Mahmut Tekin. Die Arbeit nennt 51 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma, klasik gramer literatüründe mühim bir yer işgal eden Cürcânî’nin (ö. 471/1078-79) el-ʿAvâmilu’l-mi’e adlı eserine Şeyh Ma‘rûf en-Nûdehî (ö. 1254/1838) tarafından kaleme alınan eş-Şâmil li’l-ʿAvâmil şerhi etrafında teşekkül eden hâşiye literatürünü, Molla Bedreddin’in bu şerh üzerine yazdığı hâşiye özelinde ele almayı amaçlamaktadır. Molla Bedreddin’in, Nûdehî’nin eserine yazdığı bu hâşiye, klasik şerh-hâşiye geleneği içerisinde sıradan bir izah metni olmaktan öte, müellifin ilmî şahsiyetini yansıtan müstakil bir değerlendirme çalışması niteliği taşımaktadır. Söz konusu hâşiye, yalnızca metnin ibarelerini açıklamayı hedeflememekte, aynı zamanda metnin tertibini, delillendirme biçimini ve ifade tercihlerini de sorgulayan çok boyutlu bir okuma sunmaktadır. Molla Bedreddin’in yaklaşımında en belirgin unsurlardan biri, i‘râb merkezli çözümleme yöntemidir. Müellif, Nûdehî’nin ifadelerini ayrıntılı i‘râb tahlillerine tabi tutarak anlamın hangi dilsel tercihler üzerinden inşa edildiğini ortaya koymaya çalışmaktadır. Ancak bu tahliller yalnızca nahivsel bir çerçevede kalmamakta, i‘râbın anlam, kapsam ve işlev boyutları birlikte değerlendirilmektedir. Böylece dilsel unsurların yalnızca gramatik doğruluğu değil, maksadı taşıma yeterliliği de incelenmektedir. Molla Bedreddin, özellikle hazif, takdir ve ihtisar gibi dilsel tasarrufların yer aldığı ibarelerde metnin yanlış anlaşılma ihtimaline dikkat çekmekte, lafız ile anlam arasındaki ilişkinin açık ve tutarlı biçimde kurulması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu sebeple bazı yerlerde Nûdehî’nin ifadelerine yönelik tashih ve tenkitlerde bulunmakta, daha isabetli gördüğü alternatif yorumlara işaret etmektedir. İhtilaflı meselelerde ise dengeli ve ilmî bir yöntem izlemektedir. Önce farklı dilcilerin görüşlerini aktarmakta, ardından bunları delilleriyle birlikte değerlendirmektedir. Katılmadığı yaklaşımları ise metodolojik gerekçelerle eleştirmektedir. Bunun yanı sıra metnin tertibine, örneklerin konumlandırılışına ve delillendirme tarzına dair yaptığı değerlendirmeler, onun metnin dışında kalan bir şârih değil, metnin yapısına bilinçli şekilde müdahil olan bir müellif olduğunu göstermektedir. Molla Bedreddin’in hâşiyesi, klasik hâşiye geleneği içinde eleştirel muhakemeyi, derinlikli dil çözümlemesini ve metodolojik tutarlılığı bir araya getiren, açıklama ile tenkidi mezceden nitelikli bir ilmî çalışma olarak temayüz etmektedir.

Zitieren

APA

Tekin, M. (2026). MOLLA BEDREDDİN’İN NÛDEHÎ’NİN EŞ-ŞÂMİL Lİ’L-ʿAVÂMİL’İ ÜZERİNE KALEME ALDIĞI HÂŞİYEDE METODOLOJİK YAKLAŞIMI. Kadim Akademi SBD, 10(1), 49-69. https://doi.org/10.55805/kadimsbd.1927384

Vancouver

Tekin M. MOLLA BEDREDDİN’İN NÛDEHÎ’NİN EŞ-ŞÂMİL Lİ’L-ʿAVÂMİL’İ ÜZERİNE KALEME ALDIĞI HÂŞİYEDE METODOLOJİK YAKLAŞIMI. Kadim Akademi SBD. 2026;10(1):49-69. doi:10.55805/kadimsbd.1927384

BibTeX
@article{Tekin2026,
  author = {Tekin, Mahmut},
  title = {MOLLA BEDREDDİN’İN NÛDEHÎ’NİN EŞ-ŞÂMİL Lİ’L-ʿAVÂMİL’İ ÜZERİNE KALEME ALDIĞI HÂŞİYEDE METODOLOJİK YAKLAŞIMI},
  journal = {Kadim Akademi SBD},
  year = {2026},
  volume = {10},
  number = {1},
  pages = {49--69},
  doi = {10.55805/kadimsbd.1927384}
}
Kostenlos starten →