EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Ebû Hayyân’ın Basra ve Kûfe Nahiv Ekollerine İlişkin Yaklaşımı

Adnan Öztürk

Sinop İlahiyat Dergisi · 30.06.2026 · (4) · 1-23

DOI: 10.71340/sinopid.1767493 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Sinop İlahiyat Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Adnan Öztürk. Die Arbeit nennt 30 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

İslâmiyet’in Arap Yarımadası dışındaki bölgelere yayılmasıyla birlikte, Arap dili farklı coğrafyalarda çeşitli etkileşimlere maruz kalmış ve bu süreçte dil hataları giderek artış göstermiştir. Bu dil yanlışlıkları, zamanla Kur’ân-ı Kerîm’in okunmasına da yansımış; anlam kaymalarına sebebiyet verecek ölçüde tehlikeli bir boyuta ulaşmıştır. Söz konusu durum, Arap dilinin kurallarının sistematik biçimde tespit edilmesi ve koruma altına alınması gerekliliğini doğurmuş; bu ihtiyaçtan hareketle nahiv ilminin temelleri atılmıştır. Nahiv ilmine dair ilk çalışmalar, zaman içerisinde artarak derinleşmiş; bu sürecin doğal bir sonucu olarak önce Basra, ardından yaklaşık bir asır sonra Kûfe merkezli iki önemli nahiv ekolü teşekkül etmiştir. Hicrî sekizinci yüzyılın önde gelen isimlerinden biri olan Ebû Hayyân el-Endelüsî, kendisinden önceki nahiv âlimlerinin görüşlerinden faydalanmış; buna kendi birikimini ve eleştirel düşüncesini de katarak Arap dil çalışmalarına özgün katkılarda bulunmuştur. Özellikle yazdığı eserlerde ortaya koyduğu farklı görüşler ve kendine özgü nahiv yaklaşımı, onun Arap dili araştırmaları açısından önemini daha da artırmıştır. Bu çalışmada, öncelikle Ebû Hayyân’ın ilmî kişiliği ve eserlerine dair temel bilgiler özetlenmiş; ardından nahiv ilminin tarihsel gelişim süreci ele alınmıştır. Çalışmanın devamında, Basra ve Kûfe nahiv ekollerinin temsilcileri ve temel özellikleri üzerinde durulmuş; son olarak Ebû Hayyân’ın, bu iki ekolün görüşleri karşısındaki yaklaşımı, tercih ettiği deliller, katıldığı ve eleştirdiği görüşleri sistematik bir biçimde değerlendirilmiştir. Araştırmada yöntem olarak, Ebû Hayyân’ın başta İrtişâfü’ḍ-ḍarab min lisâni’l-ʿArab olmak üzere temel eserleri ile klasik nahiv kaynakları esas alınmış; elde edilen veriler, karşılaştırmalı ve analitik bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Bu çerçevede, Ebû Hayyân’ın semâʿ, kıyas, icmâ, Kur’ân kıraatleri ve şiir gibi nahiv delillerini hangi ölçütlere göre kullandığı tespit edilmiştir. Çalışmanın sonucunda, Ebû Hayyân’ın Basra ve Kûfe nahiv ekollerinden herhangi birine mutlak biçimde bağlı kalmadığı; aksine delil merkezli ve bağımsız bir yaklaşım benimsediği görülmüştür. Onun, bazı meselelerde Basra ekolüne, bazı durumlarda ise Kûfe ekolüne yaklaştığı; ancak her iki ekolün görüşlerini de eleştirel bir süzgeçten geçirerek değerlendirdiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu yönüyle Ebû Hayyân’ın nahiv anlayışının, klasik Arap grameri içerisinde uzlaştırıcı ve özgün bir konuma sahip olduğu tespit edilmiştir.

Zitieren

APA

Öztürk, A. (2026). Ebû Hayyân’ın Basra ve Kûfe Nahiv Ekollerine İlişkin Yaklaşımı. Sinop İlahiyat Dergisi, 1-23. https://doi.org/10.71340/sinopid.1767493

Vancouver

Öztürk A. Ebû Hayyân’ın Basra ve Kûfe Nahiv Ekollerine İlişkin Yaklaşımı. Sinop İlahiyat Dergisi. 2026:1-23. doi:10.71340/sinopid.1767493

BibTeX
@article{ztrk2026,
  author = {Öztürk, Adnan},
  title = {Ebû Hayyân’ın Basra ve Kûfe Nahiv Ekollerine İlişkin Yaklaşımı},
  journal = {Sinop İlahiyat Dergisi},
  year = {2026},
  number = {4},
  pages = {1--23},
  doi = {10.71340/sinopid.1767493}
}
Kostenlos starten →