Ebû Hayyân’ın İbn Mâlik’e Yönelik Nahiv Eleştirileri
Harran Theology Journal · 15.06.2026 · (55) · 29-58
DOI: 10.30623/hij.1742214 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Harran Theology Journal, online erschienen am 15.06.2026. Verfasst von Adnan Öztürk. Die Arbeit nennt 21 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Endülüs nahiv geleneğinin önde gelen temsilcilerinden Ebû Hayyân el-Endelüsî’nin (ö. 745/1344), Arap gramerinin klasik metinlerinden Elfiyye’nin müellifi İbn Mâlik’e (ö. 672/1274) yönelttiği nahiv eleştirilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel problemi, Ebû Hayyân’ın İbn Mâlik’e yönelttiği eleştirilerin, literatürde zaman zaman iddia edildiği üzere münferit, sert ve dağınık itirazlardan mı ibaret olduğu; yoksa belirli bir usûl, yöntem ve nahiv anlayışına dayanan sistematik bir eleştiri zemini mi oluşturduğu sorusu etrafında şekillenmektedir. Bu temel problem doğrultusunda çalışma, Ebû Hayyân’ın eleştirilerinin hangi metodolojik ilkelere dayandığı, bu eleştirilerin nahiv teorisinin kavramsal yapısıyla nasıl ilişkilendirildiği ve söz konusu yaklaşımın nahiv meselelerinin uygulamasına ne şekilde yansıdığı gibi tali sorulara cevap aramaktadır. Araştırma, nitel araştırma yöntemleri içerisinde yer alan doküman analizi yöntemi esas alınarak yürütülmüştür. Bu çerçevede Ebû Hayyân’ın İbn Mâlik’e doğrudan temas ettiği başlıca eserleri olan Menhecu’s-Sâlik fî’l-Kelâm ‘alâ Elfiyyeti İbn Mâlik, et-Tezyîl ve’t-Tekmîl ve İrtişâfu’d-Darab sistematik biçimde incelenmiş; ilgili metinlerde yer alan eleştiriler tespit edilerek bağlamlarıyla birlikte değerlendirilmiştir. Ayrıca konuya dair Arap dünyasında ve Türkiye’de yapılmış çağdaş akademik çalışmalar göz önünde bulundurularak, elde edilen bulgular karşılaştırmalı bir perspektifle ele alınmıştır. Ebû Hayyân’ın İbn Mâlik’e yönelttiği eleştiriler, nahiv literatüründe oldukça geniş bir yelpazeye yayılmaktadır. Ancak bu çalışmada, konunun hacmi ve makale formatının doğal sınırlılıkları dikkate alınarak, eleştirilerin tamamı ele alınmamış; bunun yerine Ebû Hayyân’ın eleştirel yaklaşımını temsil etme gücü yüksek olan usûlî/metodolojik, teorik/kavramsal ve tatbikî/uygulamaya yönelik örnekler tercih edilmiştir. Bu tercih, araştırmanın kapsamını daraltmaya yönelik keyfî bir sınırlama değil; aksine, eleştirilerin arkasındaki yöntem bilincini ve nahiv anlayışını görünür kılmayı amaçlayan bilinçli bir metodolojik tercihtir. Benzer gerekçelere dayanan diğer eleştiriler ise, çalışmanın odağı gözetilerek kapsam dışında bırakılmıştır. Çalışmanın ulaştığı sonuçlar, Ebû Hayyân’ın İbn Mâlik’e yönelttiği eleştirilerin büyük ölçüde semâ merkezli bir nahiv anlayışına dayandığını; bu eleştirilerin, nahiv ilminde delil anlayışı, kavramsal tanımlar ve kural–uygulama ilişkisi bağlamında tutarlı bir metodolojik zemine oturduğunu göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, Ebû Hayyân’ın eleştirilerini kişisel ya da polemikçi bir tutumdan ziyade, nahiv ilminin yöntem tartışmaları çerçevesinde değerlendirmeyi ve literatüre bu açıdan katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Zitieren
APA
Öztürk, A. (2026). Ebû Hayyân’ın İbn Mâlik’e Yönelik Nahiv Eleştirileri. Harran Theology Journal, 29-58. https://doi.org/10.30623/hij.1742214
Vancouver
Öztürk A. Ebû Hayyân’ın İbn Mâlik’e Yönelik Nahiv Eleştirileri. Harran Theology Journal. 2026:29-58. doi:10.30623/hij.1742214
BibTeX
@article{ztrk2026,
author = {Öztürk, Adnan},
title = {Ebû Hayyân’ın İbn Mâlik’e Yönelik Nahiv Eleştirileri},
journal = {Harran Theology Journal},
year = {2026},
number = {55},
pages = {29--58},
doi = {10.30623/hij.1742214}
}
EUVIMED