Modern Dönem Hint Alt Kıtasında Dinî Hareketler: Gulâm Ahmed Pervîz ve Tulu-i İslâm Örneği
Akademik-Us · 31.05.2026 · (19) · 157-182
DOI: 10.70971/akademikus.1927682 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Akademik-Us, online erschienen am 31.05.2026. Verfasst von Farrukh Aslam und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 69 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Hint Alt Kıtası, İslam dünyasının en kalabalık Müslüman nüfusuna ev sahipliği yapan bölgedir. Sömürge dönemi ve sonrasında bu coğrafyada pek çok dinî akım ve fikir hareketi ortaya çıkmıştır. Söz konusu hareketler; modernlik, sömürgecilik ve İslam kimliğinin yeniden inşası gibi temel sorunlara farklı yanıtlar üretmiştir. Diyûbendî, Barelvi, Ehl-i Hadis ve Cemaat-i İslâmî gibi akımlar bu bağlamda öne çıkarken, modernist bir çizgide değerlendirilebilecek olanların en özgünü Tulû-i İslâm hareketidir. Hareketin kurucusu Gulâm Ahmed Pervîz (ö. 1985), Kur’an merkezli bir din anlayışını esas alarak hadis geleneğini, tasavvufu ve mezhep yapılanmalarını eleştirel bir bakışla yeniden sorgulamıştır. Muhammed İkbâl’in (ö. 1938) fikrî mirasından beslenen Pervîz, Pakistan’ın kuruluş sürecinde Muhammed Ali Cinnah’ın (ö. 1948) yanında etkin bir rol üstlenmiştir. Pervîz’in en tartışmalı tutumu hadis geleneğine yönelik eleştirisidir; ona göre dinin tek bağlayıcı kaynağı Kur’an olup hadisler bu statüye sahip değildir. Bu yaklaşım, geleneksel ulema çevrelerinde sert tepkilere ve tekfir süreçlerine yol açmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; Urduca, İngilizce ve Türkçe kaynaklar taranmıştır. Çalışma, Pervîz’in fikrî gelişimini, Pakistan’ın kuruluş sürecindeki rolünü, hadis eleştirisini, Kur’an merkezli metodolojisini ve hareketin kurumsal yapısını kapsamlı biçimde ele almayı amaçlamaktadır. Çalışmada ayrıca hareketin, Hint Alt Kıtası’ndaki diğer dinî cemaatler—Diyûbendî, Barelvi, Cemaat-i İslâmî, Ehl-i Hadis—arasındaki konumu da değerlendirilmektedir. Türkiye akademisinde bu alana yönelik çalışmaların son derece sınırlı olduğu göz önüne alındığında, mevcut çalışma söz konusu boşluğu gidermeye yönelik kapsamlı bir katkı sunmayı hedeflemektedir.
Zitieren
APA
Aslam, F., & İnal, İ. H. (2026). Modern Dönem Hint Alt Kıtasında Dinî Hareketler: Gulâm Ahmed Pervîz ve Tulu-i İslâm Örneği. Akademik-Us, 157-182. https://doi.org/10.70971/akademikus.1927682
Vancouver
Aslam F, İnal İH. Modern Dönem Hint Alt Kıtasında Dinî Hareketler: Gulâm Ahmed Pervîz ve Tulu-i İslâm Örneği. Akademik-Us. 2026:157-182. doi:10.70971/akademikus.1927682
BibTeX
@article{Aslam2026,
author = {Aslam, Farrukh and İnal, İbrahim Hakkı},
title = {Modern Dönem Hint Alt Kıtasında Dinî Hareketler: Gulâm Ahmed Pervîz ve Tulu-i İslâm Örneği},
journal = {Akademik-Us},
year = {2026},
number = {19},
pages = {157--182},
doi = {10.70971/akademikus.1927682}
}
EUVIMED