EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Osmanlı İmtihan Geleneğinin Erken Dönem (888/1483) Bir Örneği: Köle (Gulâm) Sinan İle Abacızâde’nin İmtihanı

Ibrahim Halil Ayten

Bilim Tarihi ve Felsefesi Araştırmaları Dergisi · 15.07.2026 · (4) · 31-102

DOI: 10.65643/bitad.4.m.0002 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Bilim Tarihi ve Felsefesi Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 15.07.2026. Verfasst von Ibrahim Halil Ayten.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu makale, Osmanlı ilmiye sınıfının akademik yükselme ve liyakat tespit mekanizması olan imtihan geleneğini, Yusuf b. Abdurrahman (Köle Sinan) (öl. 912/1506–1507 [?]) ile Abacızâde (Ahî Çelebi) arasında gerçekleşen tartışmalı imtihan üzerinden incelemektedir. Bu açıdan makale, daha önceki çalışmalarda “birinci elden kaynak” olarak başlangıcı Kanuni Sultan Süleyman dönemi (16. yüzyıl) kabul edilen imtihanların geçmişini de Sultan II. Bayezid devrine (15. yüzyıl) çekmektedir. II. Bayezid’in emriyle Kazasker riyasetinde ve birçok âlimin huzurunda yapılan bu imtihan, ilmiye kariyer yollarının belirlenmesinde merkezî otoritenin siyasî ve ilmî rolünü göstermektedir. Münazaranın fikrî odağı, kelam ve felsefe alanında üst düzey bir metin olan Seyyid Şerîf el–Cürcânî’nin (öl. 816/1413) Şerhu’l–Mevâkıf’ının Osmanlı ilmiye sınıfındaki etkin ve belirleyici konumunu ortaya koyan bir örneğini sunar. Çalışma, imtihanın sadece bir liyakat tespit aracı olmanın ötesinde, entelektüel rekabetin ve kişisel husumetlerin sahnesi olduğunu ortaya koymaktadır. Nadir bir uygulama olarak imtihan öncesindeki hazırlıkları, imtihan sürecinde ve sonrasında yaşanan gelişmeleri, tartışma üslûbunu, meclis heyeti ve dinleyicilerin imtihandaki etkinliği ek alır. Ayrıca adayların münazaradaki performansları, birbirlerine yönelik sert kişisel ve ahlâkî eleştirileri de barındırması bakımından dönemin akademik çekişmelerine dair paha biçilmez veriler sunar. Bunun yanında çalışmada tüm bu mevcut verileri bize sunan metnin tespit edilen iki nüshasına dayanarak yapılan tahkikli neşri de ekte sunulmuştur.

Zitieren

APA

Ayten, I. H. (2026). Osmanlı İmtihan Geleneğinin Erken Dönem (888/1483) Bir Örneği: Köle (Gulâm) Sinan İle Abacızâde’nin İmtihanı. Bilim Tarihi ve Felsefesi Araştırmaları Dergisi, 31-102. https://doi.org/10.65643/bitad.4.m.0002

Vancouver

Ayten IH. Osmanlı İmtihan Geleneğinin Erken Dönem (888/1483) Bir Örneği: Köle (Gulâm) Sinan İle Abacızâde’nin İmtihanı. Bilim Tarihi ve Felsefesi Araştırmaları Dergisi. 2026:31-102. doi:10.65643/bitad.4.m.0002

BibTeX
@article{Ayten2026,
  author = {Ayten, Ibrahim Halil},
  title = {Osmanlı İmtihan Geleneğinin Erken Dönem (888/1483) Bir Örneği: Köle (Gulâm) Sinan İle Abacızâde’nin İmtihanı},
  journal = {Bilim Tarihi ve Felsefesi Araştırmaları Dergisi},
  year = {2026},
  number = {4},
  pages = {31--102},
  doi = {10.65643/bitad.4.m.0002}
}
Kostenlos starten →