Dijital Çağda Çevirmenin Konumu ve Öne Çıkan Çeviri Edinçleri
Amasya Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi · 2026
DOI: 10.70869/asbad.1986586 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Amasya Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2026. Verfasst von Güldane Duygu Tümer. Die Arbeit nennt 46 Literaturangaben. Gefördert von: Yazar tarafından destekleyici bir kuruma dair herhangi bir beyan yapılmamıştır..
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, nöral makine çevirisi (NMT) ve büyük dil modellerinin (LLMs) çeviriyi bir bağlam yönetimi ve ‘karar verme’ sürecine dönüştürmesi üzerine odaklanarak çevirmen kimliğinde yarattığı değişimi ve bu bağlamda ihtiyaç duyulan çeviri edinçlerini ele almaktadır. Yapay zekâ modellerinin saniyeler içinde çeviri metni üreterek sunduğu hız, verimlilik ve düşük maliyet avantajları çevirmenler açısından birer baskı unsuru olarak karşımıza çıkar. Ancak çevirinin amacı ve işlevselliği söz konusu olduğunda sözü edilen sistemlerin ürettiği çıktılar işleyiş prensipleri nedeniyle birtakım sınırlılıklar ve bağlamsal boşluklar barındırır. Bu noktada uzman çevirmen çıktıların kalite değerlendirmesini yapan, kaliteye ilişkin kararlar alan ve düzeltmeleri yapan bir üst denetleyici olarak süreçte konumlanır. Bu bağlamda makine çevirisi sonrası düzeltme (post editing) teknolojik gelişmelerin çevirmene açtığı yeni bir çalışma alanı olarak değerlendirilebilir. Çalışmanın amacı, yapay zekâ çevirisinde çevirmenin karar verici ve denetleyici konumuyla süreçteki rolünü ve önemini ortaya koymaktır. Çalışmada betimleyici yöntem ve seçilen örneklem üzerinde içerik çözümleme deseni benimsenmiştir. Bu doğrultuda Skopos kuramının odağında yer alan çevirinin amacı ve işlevselliği açıklanmış ve bu çerçevede erek kültürde metnin kullanıcısının ihtiyacını karşılayacak çevirinin özellikleri üzerinde durulmuştur. Ardından, yapay zekâ modellerinin işleyiş prensipleri ve çevirideki işlevselliği sağlamadaki başarısı açıklanarak insan çevirmenin süreçteki rolü ele alınmıştır. Çevirmenin değerlendirme ve karar verme süreçlerinde ihtiyaç duyduğu yetkinlik, eleştirel düşünme ve teknoloji edinci kapsamında ele alınmıştır. Bu bağlamda eleştirel düşünme ve buna bağlı olarak açıklanan dijital okuryazarlık, veri okuryazarlığı ve algoritmik okuryazarlık çalışmanın kavramsal çerçevesini oluşturmaktadır. Seçilen örneklem üzerinde yapılan incelemede, yapay zekâ çevirilerinde özellikle doğruluk, terminoloji seçimi ve dil kullanımı ile ilgili bağlamsal hatalar belirlenmiş ve düzeltmeler gerekçelendirilerek yorumlanmıştır. Çalışma, çevirmenin teknoloji karşısında pasif bir dijital araç kullanıcısı değil aksine aktif bir süreç aktörü olduğunu ve işlevsel çeviri için insan-yapay zekâ iş birliğinin gerekliliğini ortaya koymayı hedeflemektedir.
Förderung
- Yazar tarafından destekleyici bir kuruma dair herhangi bir beyan yapılmamıştır.
Zitieren
APA
Tümer, G. D. (2026). Dijital Çağda Çevirmenin Konumu ve Öne Çıkan Çeviri Edinçleri. Amasya Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi. https://doi.org/10.70869/asbad.1986586
Vancouver
Tümer GD. Dijital Çağda Çevirmenin Konumu ve Öne Çıkan Çeviri Edinçleri. Amasya Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi. 2026. doi:10.70869/asbad.1986586
BibTeX
@article{Tmer2026,
author = {Tümer, Güldane Duygu},
title = {Dijital Çağda Çevirmenin Konumu ve Öne Çıkan Çeviri Edinçleri},
journal = {Amasya Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
doi = {10.70869/asbad.1986586}
}
EUVIMED