Halife El-Meʾmūn Dünya Haritasının Coğrafi harita bilgisi açısından değerlendirilmesi
Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi · 02.06.2026 · 21 · 1-11
DOI: 10.70736/timad.2261 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, online erschienen am 02.06.2026. Verfasst von Emre Özşahin und 2 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 39 Literaturangaben. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY 4.0).
Abstract (Originalsprache)
Harita bilgisi, mekânsal bilginin düzenlenmesi, aktarılması ve yorumlanmasında merkezi bir işlev gördüğü için, bilim tarihi bakımından özel bir öneme sahiptir. El-Me’mūn dünya haritasının kopyası olduğu düşünülen bir varyantının 1986 yılında bulunması, harita bilgisi alanında yeni bir ufuk açmıştır. Dönemin Coğrafyacıları tarafından çizilmiş olan bu harita, o zamanın meskûn dünyasının mekânsal özelliklerini oldukça gelişmiş bir şekilde tasvir etmesinin yanında projeksiyon, ölçek ve koordinat sistemi bakımından yapım zamanına göre birçok yenilikler ihtiva etmektedir. Bu çalışmada El-Me’mūn dünya haritasının harita bilgisi bakımından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada eski haritaları inceleme yöntemi kullanılmıştır. Buna göre haritanın genel özellikleri konu hakkında yayınlanmış çalışmalardan, haritanın içerik incelemesi ise İstanbul’daki Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’nde yer alan kopya üzerinden yapılmıştır. El-Me’mūn dünya haritası genel ve içerik özellikleri bakımından hangi niteliklere sahiptir? Bu haritanın modern haritacılık bilgisi ile benzer ve farklı olan yönleri nelerdir? Çalışma kapsamında El-Me’mūn dünya haritasındaki yeryüzü tasviri ile mevcut dünya görüntüsü Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) teknikleri kullanılarak kıyaslanmıştır. Böylece El-Me’mūn dünya haritasının güncel coğrafi veri setleriyle olan geometrik uyumu niceliksel olarak ortaya koyulmuştur. Çalışma sonucunda ilgili haritanın küçük ölçekli harita standartlarında, eğik konumlu alan koruyan azimutal (düzlem) projeksiyon esaslarına dayanan bir matematiksel altyapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu haritanın oluşturulması sırasında, yeryüzü hem enlem ve boylam ölçümlerine dayalı matematiksel veya geometrik bir hesaplama yapılarak hem de belirli bir projeksiyon yüzeyi belirlenerek düzleme aktarılmıştır. Genel ve içerik inceleme sonuçları El-Me’mūn dünya haritasının hem bilimsel hem de estetik açıdan dönemi için son derece gelişmiş bir eser olduğunu göstermektedir.
Zitieren
APA
Özşahin, E., Kayalı, Ş., & Tuncel, E. (2026). Halife El-Meʾmūn Dünya Haritasının Coğrafi harita bilgisi açısından değerlendirilmesi. Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 21, 1-11. https://doi.org/10.70736/timad.2261
Vancouver
Özşahin E, Kayalı Ş, Tuncel E. Halife El-Meʾmūn Dünya Haritasının Coğrafi harita bilgisi açısından değerlendirilmesi. Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi. 2026;21:1-11. doi:10.70736/timad.2261
BibTeX
@article{zahin2026,
author = {Özşahin, Emre and Kayalı, Şeyma and Tuncel, Ezgi},
title = {Halife El-Meʾmūn Dünya Haritasının Coğrafi harita bilgisi açısından değerlendirilmesi},
journal = {Türk İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi},
year = {2026},
volume = {21},
pages = {1--11},
doi = {10.70736/timad.2261}
}
EUVIMED