EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Demografi, Nizam ve İmparatorluk Stratejisi: 16. Yüzyılda Osmanlı Safed'inde Yahudi Nüfusunu Yönetmek

Murat Polat

Ordu İlahiyat · 2026

DOI: 10.70674/oi.1967695 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Ordu İlahiyat, 2026. Verfasst von Murat Polat. Die Arbeit nennt 89 Literaturangaben. Gefördert von: Bu araştırmayı desteklemek için dış fon kullanılmamıştır..

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu makale, 16. yüzyılda Osmanlı idaresi altındaki Safed sancağını, millet sistemi içerisinde Müslim, gayrimüslim ve gayrimüslim reaya arasında da Yahudi nüfusu özelinde incelemektedir. Safed coğrafyası birlikte yaşama ikliminin oluşturulduğu çok milletli bir coğrafyadır. Bu coğrafya içerisinde en yoğun nüfus oranı Müslüman reayaya aittir. Müslümanlardan sonra Yahudi nüfus kesafet noktasında temerküz etmiştir. Çalışmanın temel sorusu, Avrupa'daki zulümden kaçarak demografik ağırlığı artan bir Yahudi cemaati karşısında, Osmanlı'nın nasıl bir yönetim ve iskân stratejisi geliştirdiğidir. Osmanlı’nın Safed sancağına hicret eden Yahudi göçebelere karşı tutumu bu çalışmada incelenmektedir. Çalışmada, T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşiv Başkanlı Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı’ndaki mühimme defterleri ve tahrir kayıtları merkezî bir yöntem olarak kullanılmış, bu birincil kaynaklar dönemin siyasi, sosyal ve iktisadi bağlamı içinde eleştirel bir bakışla yorumlanmıştır. Elde edilen bulgular, Osmanlı yaklaşımının, sosyal nizamı korumak (kontrol) ve imparatorluk menfaatlerini gözetmek ekseninde şekillenen, çok boyutlu ve pragmatik bir karakter taşıdığını ortaya koymaktadır. Osmanlı yönetimi, bir yandan yasak silah bulundurma ve izinsiz ibadethane inşası gibi "taşkınlıklara" karşı, suçlu bireyleri Kıbrıs'a sürgün etmek de dahil olmak üzere, hukukî tedbirlerle müdahale etmiş; diğer yandan Selanik'ten Safed'e gitmekte olan Yahudi bir grubun Kıbrıs'ta iskân edilmesi kararıyla proaktif bir nüfus mühendisliği sergilemiştir. Bu stratejik hamle, Safed'deki yoğunluğu kontrol altına alırken, yeni fethedilmiş Kıbrıs'ın demografik ve ekonomik gücünü artırmayı hedeflemiştir. Gerek Osmanlı memleketine dışarıdan gelerek yerleşme çabası içerisinde bulunan Yahudi nüfusun Safed sancağını seçmesindeki sebepler incelenmiştir. Yahudi göçmenlerin Safed’i bir göç merkezi olarak seçmelerinin altında dinî duyguların yattığı ve Safed’i kendilerince kutsal gördükleri belge, görüş ve tarihi seyirler ortaya konularak aydınlatılmıştır. Tüm bu süreç, hem yerel yöneticilerin keyfi uygulamalarına karşı merkezden gelen uyarılar hem de adalet arayan bireyler lehine verilen hükümlerle desteklenen bir adalet ve kanun üstünlüğü vurgusuyla yürütülmüştür. Osmanlı Devleti’nin 16. yüzyılında; Filistin, Suriye toprakları ile ilgili yapılan çalışmalar genellikle tahrir kayıtlarının transkrip edilmesiyle ortaya çıkan çalışmalardır. Bu çalışma ise özellikle Safed sancağında ortaya çıkan Yahudi milletinin nüfus değişimlerinin coğrafyada demografik noktadan moral bir üstünlük oluşturma çabası olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışmada Yahudi milleti bir şahs-ı manevi olarak görülerek Osmanlı millet sistemi içerisinde yer alan bu cemaatin genel davranış motivasyonu ve siyaseti ortaya konulmuştur. Sonuç olarak, bu çalışma, 16. yüzyıl Safed sancağını bir “nüfus yönetimi ve müzakere coğrafyası” olarak ele almakta ve Osmanlı taşra idaresinin, artan Yahudi nüfusunun yarattığı sosyal baskıyı, sürgün, iskân ve hukuki düzenleme gibi araçlarla, imparatorluk menfaatlerini gözeterek ve hukukun üstünlüğü vurgusuyla yönettiğini göstermektedir.

Förderung

  • Bu araştırmayı desteklemek için dış fon kullanılmamıştır.

Zitieren

APA

Polat, M. (2026). Demografi, Nizam ve İmparatorluk Stratejisi: 16. Yüzyılda Osmanlı Safed'inde Yahudi Nüfusunu Yönetmek. Ordu İlahiyat. https://doi.org/10.70674/oi.1967695

Vancouver

Polat M. Demografi, Nizam ve İmparatorluk Stratejisi: 16. Yüzyılda Osmanlı Safed'inde Yahudi Nüfusunu Yönetmek. Ordu İlahiyat. 2026. doi:10.70674/oi.1967695

BibTeX
@article{Polat2026,
  author = {Polat, Murat},
  title = {Demografi, Nizam ve İmparatorluk Stratejisi: 16. Yüzyılda Osmanlı Safed'inde Yahudi Nüfusunu Yönetmek},
  journal = {Ordu İlahiyat},
  year = {2026},
  doi = {10.70674/oi.1967695}
}
Kostenlos starten →