EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Dırâr b. Amr’ın Kozmoloji Anlayışı

Metin Yıldız, Züleyha Kaçak

Hakkari İlahiyat Dergisi · 30.06.2026 · (8) · 7-22

DOI: 10.69801/haid.1904326 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Hakkari İlahiyat Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Metin Yıldız und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 47 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Erken dönem kelâmcıları içerisinde yer alan Dırâr b. Amr el-Gatafanî (öl. 200/815[?]), İslâm düşüncesinin gelişmesine ciddi katkıları olan bir şahsiyettir. Dırâr b Amr kendine özgü görüşleriyle kelâmcılara öncülük etmiştir. Bu çalışma Dırâr’ın, kelâm ilminin dakikü’l-kelâm kısmındaki konumunu ve görüşlerini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Özellikle, onun araz teorisine dayanan kozmolojisini incelemektedir. Bu bağlamda bu çalışmada genel olarak Dırâr’ın âlem anlayışı konusu üzerinde durulmuştur. Dırâr’ın bilhassa araz ve cisim kavramlarına dair görüşleri araştırılıp değerlendirilmiştir. Ona göre arazlar cisimlerin birleşmeleri neticesinde oluşur. Bu açıklaması onda araz ve cisim kavramlarının iç içe geçtiğini göstermektedir. İslâm düşüncesinin oluşum sürecinde ele aldığı kozmoloji konularıyla kendinden sonraki Mu’tezile ve Ehl-i Sünnet kelâmcılarına tesir etmiştir. Dırâr, bilhassa araz teorisine dayalı ortaya attığı argümanlarla bu konuyu ilk konuşan kelâmcı sayılmaktadır. Kelâmcıların Allah’ın varlığını ispat etme çabalarında araz düşüncesiyle bağlantılı olarak geliştirilen hudûs delilinin gelişmesindeki katkıları inkâr edilemez. Nitekim arazların sonradan ortaya çıktığı ve bunun da irade sahibi bir varlık tarafından olduğu savunulmuştur. Bu çalışmada Dırâr’ın İslam düşüncesinin başlangıç devrinde geliştirilen âlem tasavvurlarından kümûn-zuhûr ve kelâm atomculuğuna ilişkin görüşleri incelenip izah edilmiştir. Dırâr’ın atomcu olup olmadığı elde edilen bilgiler ışığında tartışılmıştır. Bu noktada cevher kavramını kullanmaması atomculuğa dair ihtilafların temel sebebi olarak görülmektedir. Bununla birlikte başlangıç döneminde cüz kavramının atom yerine kullanıldığının belirtilmesi ve Dırâr’ın da bu kavramı kullanması onun atomcu oluşunu desteklese de ihtiyatlı yaklaşmak gerektiği düşünülmektedir. Ayrıca bölünemeyen nihai parçayı kabul etmesi de bu iddiayı destekler mahiyettedir. Çalışma yalnızca Dırâr’ın görüşleriyle sınırlı değildir. Birçok kelâmcının görüşleriyle birlikte söz konusu şahsın fikirleri karşılaştırmalı bir bakış açısıyla işlenmiştir. Bu sebeple daha çok mukayese yöntemi kullanılmıştır.

Zitieren

APA

Yıldız, M., & Kaçak, Z. (2026). Dırâr b. Amr’ın Kozmoloji Anlayışı. Hakkari İlahiyat Dergisi, 7-22. https://doi.org/10.69801/haid.1904326

Vancouver

Yıldız M, Kaçak Z. Dırâr b. Amr’ın Kozmoloji Anlayışı. Hakkari İlahiyat Dergisi. 2026:7-22. doi:10.69801/haid.1904326

BibTeX
@article{Yldz2026,
  author = {Yıldız, Metin and Kaçak, Züleyha},
  title = {Dırâr b. Amr’ın Kozmoloji Anlayışı},
  journal = {Hakkari İlahiyat Dergisi},
  year = {2026},
  number = {8},
  pages = {7--22},
  doi = {10.69801/haid.1904326}
}
Kostenlos starten →