Eski Anadolu Türkçesi Dönemine Ait Mensur Menâkıb-ı İskender’de Geçen Deyimler Üzerine Bir İnceleme [1a – 50b]
BABUR Research · 30.06.2026 · 5 (1) · 153-170
DOI: 10.66119/babur.1954942 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift BABUR Research, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Elif Akar und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 15 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Deyimler, bir dilin anlatım gücünü artıran, toplumun kültürel birikimini ve düşünce dünyasını yansıtan kalıplaşmış söz varlığı unsurlarıdır. Türkçenin tarihî dönemlerine ait metinlerde yer alan deyimlerin incelenmesi hem dilin geçmiş dönemlerdeki ifade imkânlarını ortaya koymakta hem de deyimlerin tarihî süreç içerisindeki sürekliliğini ve değişimini göstermektedir. Bu bakımdan Eski Anadolu Türkçesi dönemi metinleri, Türkçenin söz varlığı ve anlatım özelliklerinin belirlenmesi açısından önemli malzemeler sunmaktadır. Bu çalışmada Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait mensur bir İskendernâme örneği olan Menâkıb-ı İskender adlı eserin 1a-50b varakları arasında geçen deyimler ele alınmıştır. İnceleme kapsamında metinde deyim niteliği taşıyan ifadeler belirlenmiş, bu ifadeler anlamları ve metindeki kullanım örnekleriyle birlikte değerlendirilmiştir. Çalışmada tespit edilen deyimlerin yapı bakımından farklı özellikler gösterdiği görülmüştür. Eserde özellikle isim unsuru ile fiilin birleşmesiyle kurulan deyimlerin yoğunlukta olduğu bunun yanında yardımcı fiillerle oluşturulan, eksiltili yapı gösteren ve cümle niteliği taşıyan deyimlerin de bulunduğu belirlenmiştir. Deyimler kavramsal özellikleri bakımından değerlendirildiğinde organ isimleri, savaş ve kahramanlık, bağlılık ve itaat, sosyal ilişkiler, talih ve kader, duygu ve ruh hâli gibi çeşitli alanlarda yoğunlaştığı görülmektedir. Bu durum, eserdeki deyimlerin yalnızca dilsel birer unsur olmadığını aynı zamanda dönemin sosyal hayatı, düşünce yapısı, savaş anlayışı ve insan ilişkileri hakkında da ipuçları verdiğini göstermektedir. Bazı deyimlerin Türkiye Türkçesinde benzer biçim ve anlamlarla yaşamaya devam ettiği bazılarının ise ses, şekil veya anlam bakımından değişikliğe uğradığı anlaşılmıştır. Bu bakımdan Menâkıb-ı İskender, Eski Anadolu Türkçesinin deyim varlığını ve Türkçedeki deyim sürekliliğini göstermesi açısından dikkat çekici veriler sunmaktadır.
Zitieren
APA
Akar, E., & Demirci, Ü. Ö. (2026). Eski Anadolu Türkçesi Dönemine Ait Mensur Menâkıb-ı İskender’de Geçen Deyimler Üzerine Bir İnceleme [1a – 50b]. BABUR Research, 5(1), 153-170. https://doi.org/10.66119/babur.1954942
Vancouver
Akar E, Demirci ÜÖ. Eski Anadolu Türkçesi Dönemine Ait Mensur Menâkıb-ı İskender’de Geçen Deyimler Üzerine Bir İnceleme [1a – 50b]. BABUR Research. 2026;5(1):153-170. doi:10.66119/babur.1954942
BibTeX
@article{Akar2026,
author = {Akar, Elif and Demirci, Ümit Özgür},
title = {Eski Anadolu Türkçesi Dönemine Ait Mensur Menâkıb-ı İskender’de Geçen Deyimler Üzerine Bir İnceleme [1a – 50b]},
journal = {BABUR Research},
year = {2026},
volume = {5},
number = {1},
pages = {153--170},
doi = {10.66119/babur.1954942}
}
EUVIMED