İstanbullu Kelimeler: Şehre Mahsus Söz Varlığına İlişkin Bir Ön Derleme Denemesi
Orun · 29.05.2026
DOI: 10.65552/orun.2026.2.004 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Orun, online erschienen am 29.05.2026. Verfasst von Ahmet ISPARTA.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, İstanbul’a mahsus söz varlığının bugüne kadar sözlükçülük yaklaşımıyla belirli bir yöntemle ele alınmamış olduğu tespitinden hareket etmekte ve bu boşluğu doldurmaya yönelik ilk ön derlemeyi ortaya koymaktadır. İstanbul; saray bürokrasisinden liman ticaretine, zanaat atölyelerinden mahalle hayatına uzanan çok katmanlı yapısı ve yüzyıllar boyunca bir arada yaşayan farklı kökenli toplulukların diller arası etkileşimiyle kendine has bir söz varlığı birikimi üretmiş benzersiz bir dil coğrafyasıdır. Çalışmada İstanbullu kelime; İstanbul’da ve İstanbul’un beşerî birikiminde anlam kazanan, şehrin dışına taşındığında anlam bütünlüğünü yitiren ya da karşılıksız kalan söz birimi olarak tanımlanmıştır. İstanbullu kelime sınıfına dâhil edilen her bir söz biriminin İstanbul’a mahsus bir gerçeklikten doğmuş olması, söz biriminin İstanbul’un dışında anlam bütünlüğünü yitirmesi ve en az bir kaynakta belgelenmiş olması olmak üzere üç kıstas esas alınmıştır. Kaynak taraması, mevcut literatürün sözlük hammaddesi olarak yeniden okunması ilkesiyle kurgulanmış; ansiklopedik eserler, akademik çalışmalar ve dijital kaynaklar bu bakış açısıyla taranmıştır. Seksen bir söz biriminden oluşan ön derleme on dört kategori altında düzenlenmiş; madde örneklerinde gözlenen iki ana eğilim -üretim yerinin doğrudan adın içine geçmesi ve şehre özgü insan tiplerinin dilde kalıcılaşması- İstanbul söz varlığının şehrin coğrafyasını, hafızasını ve insan tiplerini belgeleyen kendine mahsus bir üretim mantığına sahip olduğunu ortaya koymuştur. Çalışma, ilerleyen araştırmalar için hem bir sözlük zemini hem kavram çerçevesi hem de işlenebilir bir usul sunmayı amaçlamaktadır.
Zitieren
APA
ISPARTA, A. (2026). İstanbullu Kelimeler: Şehre Mahsus Söz Varlığına İlişkin Bir Ön Derleme Denemesi. Orun. https://doi.org/10.65552/orun.2026.2.004
Vancouver
ISPARTA A. İstanbullu Kelimeler: Şehre Mahsus Söz Varlığına İlişkin Bir Ön Derleme Denemesi. Orun. 2026. doi:10.65552/orun.2026.2.004
BibTeX
@article{ISPARTA2026,
author = {ISPARTA, Ahmet},
title = {İstanbullu Kelimeler: Şehre Mahsus Söz Varlığına İlişkin Bir Ön Derleme Denemesi},
journal = {Orun},
year = {2026},
doi = {10.65552/orun.2026.2.004}
}
EUVIMED