“Lafzdan Zîrâ ki Ma‘nâdır Garaz”: Eski Türk Edebiyatında Lafız, Mana ve Niyet
Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi · 22.04.2026 · (10) · 179-198
DOI: 10.64957/nesir.1934943 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 22.04.2026. Verfasst von Abdullah Tahir Özdemir. Die Arbeit nennt 40 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Eski Türk edebiyatı, barındırdığı çoklu anlamların bizzat metnin kendisinde mi mevcut olduğu (anlam/meaning), yoksa yorumlama sürecinde mi metne eklendiği (anlamlandırma/signification) konusundaki belirsizlik nedeniyle modern teorinin sınırlarını zorlamaktadır. Bu makale söz konusu belirsizliğe, Müslüman ve Hristiyan teolojilerindeki kutsal metinleri yorumlama pratikleri (te’vil/alegori), tasavvuftaki ilham anlayışı ve Osmanlı şairlerinin şiirlerinde yer alan ve “lafız” ile “mana” arasındaki ilişkiye dair olan düşünceler üzerinden somut bir çözüm bulmaya çalışmaktadır. Osmanlı şairleri şiirlerinde bu konuya dair görünüşte birbiriyle çelişen iki görüş dillendirmiştir. Bunlardan ilkine göre lafız sınırlı, mana ise sonsuzdur. İkincisine göre ise kelimelerdeki çokluğun ardında tekil bir anlam mevcuttur. Tasavvuftaki tecelli kavramının etkisiyle şekillenmiş olan bu iki görüş zıt gibi görünmelerine rağmen aslında birbirini dışlamamaktadır. Zira Osmanlı şairlerine göre kalbe doğan tekil anlam şair tarafından ifade edildikten sonra okuyucu tarafından alımlanmakta ve bu süreçte çoğul anlamlar tecelli etmektedir. Ancak, bu çoğul anlamlar da metne okuyucu tarafından sonradan dayatılmış olmayıp şairin gönlüne tecelli eden ilk tekil anlamın bir parçasıdır. Sonuç olarak bu çalışma, modern teorinin okura atfettiği ve anlamlandırma olarak adlandırdığı bu çoğul anlamların eski Türk edebiyatı söz konusu olduğunda metne sonradan dayatılmadığını, aksine şiirin tekil, meşru ve kastedilen anlamının (şairin niyetinin) bir parçası sayıldığını ortaya koymaktadır. Dolayısıyla bu makale, tasavvufun ontolojik yaklaşımının Osmanlı şiirinde anlama dair epistemolojik bir genişlemeyi ve farklı bir “anlam rejimi”ni doğurduğunu savunmaktadır. Bu anlam rejimi, modern edebiyat teorisine meydan okuyan tarihî bir alternatif anlam modelidir.
Zitieren
APA
Özdemir, A. T. (2026). “Lafzdan Zîrâ ki Ma‘nâdır Garaz”: Eski Türk Edebiyatında Lafız, Mana ve Niyet. Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 179-198. https://doi.org/10.64957/nesir.1934943
Vancouver
Özdemir AT. “Lafzdan Zîrâ ki Ma‘nâdır Garaz”: Eski Türk Edebiyatında Lafız, Mana ve Niyet. Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi. 2026:179-198. doi:10.64957/nesir.1934943
BibTeX
@article{zdemir2026,
author = {Özdemir, Abdullah Tahir},
title = {“Lafzdan Zîrâ ki Ma‘nâdır Garaz”: Eski Türk Edebiyatında Lafız, Mana ve Niyet},
journal = {Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
number = {10},
pages = {179--198},
doi = {10.64957/nesir.1934943}
}
EUVIMED