Alevi Erkânında Şah İsmail (Hubyar Ocağı Örneği)
SÜREK Alevilik - Bektaşilik ve Kültür Araştırmaları Dergisi · 2025
DOI: 10.64342/surekdergi.1834957 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift SÜREK Alevilik - Bektaşilik ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 2025. Verfasst von Hıdır Temel. Die Arbeit nennt 47 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Tarihte ender rastlanılabilecek bir kişilik olarak 16. yüzyıla damgasını vuran Şah İsmail, bünyesinde devlet başkanlığı, tarikat şeyhliği, şairlik gibi birbirlerinden çok farklı özellikleri bir arada barındıran, mertliği ve cömertliği ile bölgeye ün salan, Horasan’dan yola çıkan Aleviliğin edebi boyutunu zirveye taşıyan çok yönlü biridir. Kendisinden övgüyle söz eden Azerbaycan tarihçiliği ve sanat dünyasıdır; İran ve Osmanlı, bu çok yönlü kişiliğe düşmanca yaklaşmış, onun tarihte hak ettiği yerde durması kasıtlı olarak engellenmiştir. Günümüz Türkiye ve İran resmi tarihçiliği de farklı davranmamakta, Sünnî ve Şiî tarih yazıcılığının etkisinden kurtulamamaktadır. Bu yüzden, Şah İsmail’in Türk ve İran resmi tarih anlayışlarının ve incelemelerinin dışında, objektif bir yaklaşımla çalışılması gerekmektedir. Her ne kadar son yıllarda Şah İsmail ve Safevîler üzerine tarafsız akademik yayınların sayısında bir artış gözlemlenmekle birlikte, bunun henüz yeterli düzeye ulaştığını söylemek zordur. Şah İsmail’e karşı bu tutarsızlık ve duyarsızlık sadece resmi boyutta da kalmamakta, aynı şekilde ona karşı tarihi sorumlulukları olan ve onun mirasından beslenen kesimlerde de kendisini göstermektedir. Alevilerin son 30 yılda maruz bırakıldığı “gelenek pazarlaması”ndan (Kommerzialisierung der Tradition) en çok nasibini alan şairlerin başında gelir Şah İsmail (Hataî). Bugün onun eserlerini seslendiren binlerce insan, en azından yaşadığı tarihi kesiti ve kişiliğini öğrenme zahmetine bile katlanmadan, o büyük insanın mirasını kullanmayı sürdürmektedirler. Özellikle Alevi tarihinde derin izler bırakan Şah İsmail, Alevi Edebiyatı’nda şiirleri en çok ezbere bilinen şairler arasında ilk sıralarda yer almaktadır. Aleviliğe sadece ürettiği şiirler (deyişler/nefesler/mersiyeler) yoluyla değil, aynı zamanda teolojik olarak da müdahil olmuştur; öyle ki, Anadolu’da Şah İsmail’siz bir Kızılbaş erkânı neredeyse düşünülemez. Anadolu ve Balkan Alevileri Şah İsmail’i dinî ayinlerinde, muhabbetlerinde sazlı-sözlü anmakta, ölümünden 500 yıl sonra onu hâlâ coşku ve saygıyla yaşatmaktadırlar. Ayrıca bu realite sadece Anadolu ve Balkan Alevilerinde değil, Irak, İran, Azerbaycan Alevilerinde de etkinliğini korumaktadır. Bu makale, Şah İsmail’in Alevi erkânlarındaki yerini Hubyar Ocağı örneğinde tanıtmayı amaçlıyor. Bunu yaparken genel bir çerçeve oluşturmadan konunun netleşmesi mümkün olamayacağından konuyu olabildiğince genel bir açıdan ele almaktadır. Çalışmada, içeriğe uygun olarak fenomenolojik yaklaşım tarzı izlenmiştir. Bu vesileyle Şah İsmail üzerine var olan çalışmaların Hubyar Ocağı özelindeki bir yaklaşımla renklendirilmesi amaçlanmaktadır.
Zitieren
APA
Temel, H. (2025). Alevi Erkânında Şah İsmail (Hubyar Ocağı Örneği). SÜREK Alevilik - Bektaşilik ve Kültür Araştırmaları Dergisi. https://doi.org/10.64342/surekdergi.1834957
Vancouver
Temel H. Alevi Erkânında Şah İsmail (Hubyar Ocağı Örneği). SÜREK Alevilik - Bektaşilik ve Kültür Araştırmaları Dergisi. 2025. doi:10.64342/surekdergi.1834957
BibTeX
@article{Temel2025,
author = {Temel, Hıdır},
title = {Alevi Erkânında Şah İsmail (Hubyar Ocağı Örneği)},
journal = {SÜREK Alevilik - Bektaşilik ve Kültür Araştırmaları Dergisi},
year = {2025},
doi = {10.64342/surekdergi.1834957}
}
EUVIMED