Tasavvufun Teşekkül Döneminde Bağdat’ta Sâmerrâ’lı Bir Sufi: Hayr en-Nessâc’ın Hayatı ve Tasavvufi Portresi
İdrak Dini Araştırmalar Dergisi · 15.06.2026 · 6 (1) · 1-20
DOI: 10.62297/idrak.1808326 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift İdrak Dini Araştırmalar Dergisi, online erschienen am 15.06.2026. Verfasst von Halil Bozkurt. Die Arbeit nennt 46 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizine dayanmakta ve Sâmerrâ’dan Bağdat’a göç eden bir sufinin Bağdat tasavvufuna katkısını incelemektedir. Tasavvufun teşekkül dönemi bazı mühim merkezlerde yine bazı şahıslar etrafında tebarüz etmeye başlamıştır. Tevhit ve aşk vurgusuyla ön plana çıkan Bağdat farklı beldelerden sufilerin göç ettiği bir cazibe merkezidir. Bağdat’a gelen sufilerden birisi de Hayr en-Nessâc’tır (öl. 322/934). O uzunca bir ömür sürmesinden dolayı hicrî üçüncü yüzyılın tamamında yaşamış bir sufi olarak Bağdat’taki mühim sufilerle iletişim hâlinde olmuştur. Cüneyd-i Bağdâdî’nin dayısı Serî es-Sakatî onun mürşitlerinden biridir. O, Cüneyd’le sıkı bir dostluk içindedir. Nessâc’ın müritlerinden olan Şiblî, Cerîrî, Rûzbârî gibi önemli sufiler aynı zamanda Cüneydiyye mektebinin temsilcileri arasındadır. Bundan dolayı Nessâc’ın Cüneydiyye mektebine doğrudan etki ettiği söylenebilir. Ebü’l Hüseyin en-Nûrî de onun müritleri arasındadır. Dolayısıyla Nessâc’ın Nûrîyye mektebine de etki ettiği görülmektedir. Öte taraftan kesbin tevekküle zarar vermediğini dokumacılıkla uğraşarak gösteren Nessâc müridi İbrâhim el-Havvâs’ın tevekkül anlayışına etki etmiştir. Literatürde kendisinden müstakil olarak bahsedilmesine rağmen Nessâc’ın tasavvufi görüşlerinin pek fazla eserlerde yer almaması, yaşamış olduğu dönemde önemli simaların ve müritlerinin gölgesinde kaldığını göstermektedir. Onunla ilgili bilgi veren eserlerde genellikle kerametlerine yer verilmiştir. Nessâc’ın birçok sufinin sema şeyhi olduğu, sohbetle irşat metodunu seçtiği bilinmektedir. Nessâc aynı zamanda tevhit konusunda Bağdat’ta söz söyleyenlerin ilklerindendir. Nessâc hakkında bilgi veren eserler incelendiğinde, onun yaşadığı dönemde yalnızca kendi müritlerini irşat etmekle kalmadığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, yaşına duyulan hürmet ve Bağdat’taki konumu sebebiyle farklı mürşitlerin sohbetlerine katılan müritlerin de kendisine danıştığı görülmektedir. Mevcut çalışmayla alandaki bir boşluğu doldurmak amaçlanmakta ve akademik camiaya mütevazı bir katkı sunmak hedeflenmektedir.
Zitieren
APA
Bozkurt, H. (2026). Tasavvufun Teşekkül Döneminde Bağdat’ta Sâmerrâ’lı Bir Sufi: Hayr en-Nessâc’ın Hayatı ve Tasavvufi Portresi. İdrak Dini Araştırmalar Dergisi, 6(1), 1-20. https://doi.org/10.62297/idrak.1808326
Vancouver
Bozkurt H. Tasavvufun Teşekkül Döneminde Bağdat’ta Sâmerrâ’lı Bir Sufi: Hayr en-Nessâc’ın Hayatı ve Tasavvufi Portresi. İdrak Dini Araştırmalar Dergisi. 2026;6(1):1-20. doi:10.62297/idrak.1808326
BibTeX
@article{Bozkurt2026,
author = {Bozkurt, Halil},
title = {Tasavvufun Teşekkül Döneminde Bağdat’ta Sâmerrâ’lı Bir Sufi: Hayr en-Nessâc’ın Hayatı ve Tasavvufi Portresi},
journal = {İdrak Dini Araştırmalar Dergisi},
year = {2026},
volume = {6},
number = {1},
pages = {1--20},
doi = {10.62297/idrak.1808326}
}
EUVIMED