İslâm Öncesi Arap Toplumunun İtikadî Yapısı
Diyanet İlmi Dergi · 26.06.2026 · 62 (2) · 507-544
DOI: 10.61304/did.1879116 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Diyanet İlmi Dergi, online erschienen am 26.06.2026. Verfasst von Ramazan Altıntaş. Die Arbeit nennt 70 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, İslâm öncesi Arap toplumunun inanç yapısını “bilgisizlik” kavramı yerine, kendi iç tutarlılığı olan bir “şirk kozmolojisi” olarak ele almaktadır. Araştırmanın konusunu Câhiliye zihniyetinin itikadî yapısı oluştururken; kapsamı, Hanif mirasından tevarüs eden Allah, peygamber, kitap, melek, kader ve ahiret gibi temel metafizik kavramların uğradığı teolojik deformasyonla sınırlandırılmıştır. Araştırmada mukayeseli analiz yöntemi benimsenmiştir. Bu bağlam doğrultusunda başta Kur’an olmak üzere Câhiliye tasvirleri ile klasik siyer ve tarih kaynaklarından yararlanılarak metinler arası bir değerlendirme yapılmıştır. Câhiliye inanç dünyasının, mutlak bir ateizmden ziyade, ilâhî otoriteyi aracı varlıklar hiyerarşisine indirgeyen ve zamanı mutlaklaştıran bir “seküler fatalizm” üzerine kurulu olduğu tespit edilmiştir. Câhiliye şirki seküler bir ateizm değil; Allah’ın varlığını merkeze alan ama O’nun mutlak haklarını, yarattığı varlıklara (putlar, cinler, kabile liderleri, melekler) dağıtan parçalı bir egemenlik tasarımı olduğu görülmüştür. İslâm’ın getirdiği tevhid ise, bu paylaşım masasını tamamen devirerek otoritenin hem gökte hem yerde sadece ve sadece tek olan Allah’a ait olduğunu ilan etmiştir. Bu zihniyetin süreç içerisinde; insanı ilâhî ve ahlâkî sorumluluktan uzaklaştırarak kabile asabiyetine mahkûm ettiği, dini ise yalnızca dünyevî menfaatlerin takas edildiği şeklî bir gelenek yığınına dönüştürdüğü ortaya çıkmıştır. Çalışmanın temel önemi, Câhiliyenin şirk temelli inanç dünyasını gün yüzüne çıkararak, İslâm’ın vazettiği inanç sisteminin tutarlılığını, doğruluğunu ve düşünce tarihindeki dönüştürücü gücünü ortaya koymasıdır.
Zitieren
APA
Altıntaş, R. (2026). İslâm Öncesi Arap Toplumunun İtikadî Yapısı. Diyanet İlmi Dergi, 62(2), 507-544. https://doi.org/10.61304/did.1879116
Vancouver
Altıntaş R. İslâm Öncesi Arap Toplumunun İtikadî Yapısı. Diyanet İlmi Dergi. 2026;62(2):507-544. doi:10.61304/did.1879116
BibTeX
@article{Altnta2026,
author = {Altıntaş, Ramazan},
title = {İslâm Öncesi Arap Toplumunun İtikadî Yapısı},
journal = {Diyanet İlmi Dergi},
year = {2026},
volume = {62},
number = {2},
pages = {507--544},
doi = {10.61304/did.1879116}
}
EUVIMED