Hadis Literatürünün Oluşumu ve Gelişimi: Pavel Pavlovitch’in The Encyclopaedia of Islam Three’deki ‘Ḥadīth’ Maddesi Üzerine Bir İnceleme
Düzce İlahiyat Dergisi · 30.06.2026 · 10 (1) · 1-16
DOI: 10.61272/duid.1866638 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Düzce İlahiyat Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Bilge Kılıç. Die Arbeit nennt 88 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu makale, The Encyclopaedia of Islam’ın üçüncü edisyonunda (EI3) Pavel Pavlovitch tarafından kaleme alınan “Ḥadīth” maddesini merkeze alarak hadis literatürünün oluşumu ve gelişimini incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, Pavlovitch’in değerlendirmelerini hem kendisinden önceki iki edisyonda “Ḥadīth” maddesini kaleme alan Th. W. Juynboll (EI¹) ve James Robson’un (EI²) yaklaşımlarıyla karşılaştırmak hem de klasik İslâmî kaynaklar ve modern hadis araştırmaları bağlamında tahlil etmektir. Bu doğrultuda makalede öncelikle Juynboll ve Robson’un hadislerin rivayeti, derlenmesi, tasnifi ve Şiî hadis literatürüne dair temel kabulleri ana hatlarıyla değerlendirilmektedir. Daha sonra Pavlovitch’in “Ḥadīth” maddesinde hadis literatürünün oluşumuna ve gelişimine ilişkin ileri sürdüğü görüşler sistematik bir çerçevede ele alınmaktadır. Bu bağlamda hadis rivayetinin başlangıcı ve nakil biçimleri, erken dönem hadis derlemelerinin mahiyeti, musannef türünün ortaya çıkışı ve erken örnekleri, müsned türünün doğuşu ve temel özellikleri ile hadis literatüründe zamanla ortaya çıkan türsel çeşitlenmeye dair değerlendirmeleri ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Araştırma sonucunda Pavlovitch’in hadis literatürüne dair sunduğu değerlendirmelerin önceki edisyonlarında hâkim olan konu başlıklarıyla belirli ölçülerde süreklilik arz ettiği bununla birlikte bazı noktalarda farklılaşmalar içerdiği tespit edilmiştir. Hadis ve sünnetin erken dönemine ilişkin iddialarının temelde Joseph Schacht ve G. H. A. Juynboll tarafından geliştirilen oryantalist iddialarla yakından ilişkili olduğu görülmüştür. Musannef türü eserleri müsnedlerden önce konumlandırmasının önemli bir katkı olduğu, buna karşılık erken dönem musannefleri çoğunlukla kişisel notlar olarak nitelendirmesinin bu eserlerin ilmî niteliğini yeterince yansıtmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca müsned kavramını ağırlıklı olarak sahâbî ravilere göre yapılan tertip biçimiyle sınırlandırdığı, bu nedenle hadis telif faaliyetlerinin ilmî derinliğini ve çeşitliliğini tam olarak yansıtamadığı vurgulanmıştır.
Zitieren
APA
Kılıç, B. (2026). Hadis Literatürünün Oluşumu ve Gelişimi: Pavel Pavlovitch’in The Encyclopaedia of Islam Three’deki ‘Ḥadīth’ Maddesi Üzerine Bir İnceleme. Düzce İlahiyat Dergisi, 10(1), 1-16. https://doi.org/10.61272/duid.1866638
Vancouver
Kılıç B. Hadis Literatürünün Oluşumu ve Gelişimi: Pavel Pavlovitch’in The Encyclopaedia of Islam Three’deki ‘Ḥadīth’ Maddesi Üzerine Bir İnceleme. Düzce İlahiyat Dergisi. 2026;10(1):1-16. doi:10.61272/duid.1866638
BibTeX
@article{Kl2026,
author = {Kılıç, Bilge},
title = {Hadis Literatürünün Oluşumu ve Gelişimi: Pavel Pavlovitch’in The Encyclopaedia of Islam Three’deki ‘Ḥadīth’ Maddesi Üzerine Bir İnceleme},
journal = {Düzce İlahiyat Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {1},
pages = {1--16},
doi = {10.61272/duid.1866638}
}
EUVIMED