BATI ANADOLU’DA YESEVİ GELENEĞİNİN İNŞASINDA ÜÇ ŞEYH-BİR CEMAAT: HACI BEKTAŞ VELÎ, HACIM SULTAN, ŞEYH DEDEBALI VE DEDEBALILAR CEMAATİ
Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi · 22.06.2026 · (118) · 25-44
DOI: 10.60163/tkhcbva.1658729 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, online erschienen am 22.06.2026. Verfasst von Saim Savaş. Die Arbeit nennt 37 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
1321 tarihli Hacım Sultan vakfiyesinde, Eş-Şeyh Dedebalı bin Eş-Şeyhü’l-Germiyanî/Kirmanî Şeyh Mustafa’nın Hacım Sultan Zaviyesine şeyh tayin edildiği görülüyor. Söz konusu vakıfla ilgili Fatih devri kayıtlarında, Şeyh Dedebalı’nın torunu olması muhtemel Hacım oğlu Dedebalı’nın vakfa mutasarrıf olduğu belirtiliyor. Hacım Sultan’ın Ahmet Yesevî tarafından Anadolu’yu irşat için gönderildiğine inanılan Hacı Bektaş Velî’nin yol arkadaşı olduğu kabul ediliyor. Hacı Bektaş Velî ise velâyetnâmelerde Ahmed Yesevî’nin oğlu gösterilerek Yesevî geleneğine sokulan Haydarîlik tarikatı kurucusu Kutbeddin Haydar’ı kâfir elinden kurtarmak suretiyle bu geleneğe dâhil ediliyor. Bu şekilde Ahmet Yesevî ile başlayıp, Kutbeddin Haydar, Hacı Bektaş Velî, Hacım Sultan ve Şeyh Dedebalı ile neticelenen zincirin halkalarıyla Yesevî geleneği inşa edilmiş oluyor. Menâkıp kitaplarında anlatılanların arşiv belgeleri ile karşılaştırılıp birleştirilmesiyle söz konusu geleneğin Orta ve Batı Anadolu coğrafyasındaki serüveni daha anlaşılır hale gelmeye başlıyor. 1220’lerde başlayan Moğol istilası, önündeki Celaleddin Hârizmşah engelini de yıkarak Anadolu kapılarına dayandığı 1240’lı yıllardan itibaren bahsi geçen coğrafyayı her bakımdan etkileyecek yeni toplumsal unsurların Anadolu’nun batı uçlarına doluşmasına sebep olmuştu. Bu süreçte bilhassa Hârizmli askerî güçlerin ve yıkılan bu devletin tebaasını oluşturan toplumsal kesimlerin, geldikleri bu yeni topraklarda Babaîler isyanında olduğu gibi büyük sarsıntılara sebep oldukları ve yeni beyliklerin teşekkülünde de etkili oldukları anlaşılıyor. Dönemin Batı Anadolu’sunda yaygın bir şekilde varlıkları tespit edilen Hârizmli unsurlar içinde yer alan Dedebalı Cemaati ve bu cemaatle ilişkilendirilmesi gereken Şeyh Dedebalı, araştırma konumuzun çerçevesini oluşturuyor.
Zitieren
APA
Savaş, S. (2026). BATI ANADOLU’DA YESEVİ GELENEĞİNİN İNŞASINDA ÜÇ ŞEYH-BİR CEMAAT: HACI BEKTAŞ VELÎ, HACIM SULTAN, ŞEYH DEDEBALI VE DEDEBALILAR CEMAATİ. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 25-44. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1658729
Vancouver
Savaş S. BATI ANADOLU’DA YESEVİ GELENEĞİNİN İNŞASINDA ÜÇ ŞEYH-BİR CEMAAT: HACI BEKTAŞ VELÎ, HACIM SULTAN, ŞEYH DEDEBALI VE DEDEBALILAR CEMAATİ. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 2026:25-44. doi:10.60163/tkhcbva.1658729
BibTeX
@article{Sava2026,
author = {Savaş, Saim},
title = {BATI ANADOLU’DA YESEVİ GELENEĞİNİN İNŞASINDA ÜÇ ŞEYH-BİR CEMAAT: HACI BEKTAŞ VELÎ, HACIM SULTAN, ŞEYH DEDEBALI VE DEDEBALILAR CEMAATİ},
journal = {Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi},
year = {2026},
number = {118},
pages = {25--44},
doi = {10.60163/tkhcbva.1658729}
}
EUVIMED