Sınırda Bir Kahraman: Hobsbawm’ın Sosyal İsyancı Modeli Işığında Pir Sultan Abdal’ın Menkıbevî Kimliği
YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi · 22.06.2026 · 6 (1) · 48-76
DOI: 10.59902/yazit.1938173 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi, online erschienen am 22.06.2026. Verfasst von Emrah Tunç. Die Arbeit nennt 43 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma Pir Sultan Abdal'ın menkıbevî kimliğini Eric Hobsbawm'ın sosyal isyancı modeli ışığında incelemekte; söz konusu modelin maddi eşitsizlik ekseniyle sınırlı çerçevesini, inanç temelli direniş biçimlerini de kapsayacak biçimde genişletmeyi amaçlamaktadır. Pir Sultan'ın tarihsel biyografisine ilişkin verilerin son derece kısıtlı olması nedeniyle çalışmanın malzemesini, kuşaklar boyunca aktarılarak biçimlenen menkıbevî anlatılar oluşturmuştur. Yapısalcı yöntemin benimsendiği çalışmada; başta Boratav ve Gölpınarlı olmak üzere Aslanoğlu, Bezirci, Özdemir ve Avcı gibi çeşitli araştırmacıların eserlerinde yer alan ve farklı düzeylerde tekrar eden on beş çekirdek menkıbevî anlatı birimi mercek altına alınmış ve bu anlatılar, Hobsbawm'ın dokuz maddelik sosyal isyancı imajı doğrultusunda karşılaştırmalı biçimde çözümlenmiştir. Çözümleme, Pir Sultan'ın menkıbevî kimliğinin modelle büyük oranda örtüştüğünü; ancak ikinci ve üçüncü maddelerde -haksızlığın eylemle düzeltilmesi ve zenginden alıp yoksula vermek- belirgin biçimde saptığını göstermiştir. Bu kapsamda söz konusu sapmaların rastlantısal olmadığı; Pir Sultan'ın isyanının niteliğiyle doğrudan ilişkili olduğu tespit edilmiş; silah yerine söz, yağma yerine şiir, çete yerine tekke ve cemaat ağı karşıtlıkları, bu yapısal farklılığın göstergesi olarak okunmuştur. Pir Sultan'ı milenyarist bir figüre yaklaştırır gibi görünen unsurların ise menkıbelerin olay halkalarında değil; bu anlatılara eşlik eden deyiş ve şiirlerde belirginleştiği gözlemlenmiş ve bu durumun sonraki dönemlerin yeniden yorumlamalarıyla ilişkili olabileceği ihtimali gündeme getirilmiştir. Son tahlilde çalışma, literatürdeki boşluğu doldurmak üzere ‘inanç temelli sosyal isyancı’ ön-kategorisini önermiş; böylece Hobsbawm'ın sosyal isyancı, öcalıcı ve haydut üçlüsüne yönelik analitik açılımını farklı bir perspektifle tartışmaya açmıştır.
Zitieren
APA
Tunç, E. (2026). Sınırda Bir Kahraman: Hobsbawm’ın Sosyal İsyancı Modeli Işığında Pir Sultan Abdal’ın Menkıbevî Kimliği. YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi, 6(1), 48-76. https://doi.org/10.59902/yazit.1938173
Vancouver
Tunç E. Sınırda Bir Kahraman: Hobsbawm’ın Sosyal İsyancı Modeli Işığında Pir Sultan Abdal’ın Menkıbevî Kimliği. YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi. 2026;6(1):48-76. doi:10.59902/yazit.1938173
BibTeX
@article{Tun2026,
author = {Tunç, Emrah},
title = {Sınırda Bir Kahraman: Hobsbawm’ın Sosyal İsyancı Modeli Işığında Pir Sultan Abdal’ın Menkıbevî Kimliği},
journal = {YAZIT Kültür Bilimleri Dergisi},
year = {2026},
volume = {6},
number = {1},
pages = {48--76},
doi = {10.59902/yazit.1938173}
}
EUVIMED