EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Ahlaki Yasaktan Ontolojik Güçlenmeye: Bir Yaşam Felsefesi Olarak Spinoza Etiği

Abdurrazak Gültekin

Felsefe Dünyası · 15.07.2026 · (83) · 118-138

DOI: 10.58634/felsefedunyasi.1871236 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Felsefe Dünyası, online erschienen am 15.07.2026. Verfasst von Abdurrazak Gültekin. Die Arbeit nennt 26 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma Spinoza’nın Ethics’i normatif bir ahlâk öğretisi olarak değil insanın var olma gücünü artırmayı hedefleyen ontolojik bir etik anlayışı olarak yeniden yorumlamayı amaçlamaktadır. Spinoza’nın etiği neyin yapılmaması gerektiğini belirleyen yasaklayıcı bir sistemden ziyade bireylerin ve kolektiflerin hangi koşullar altında daha yetkin, daha etkin ve daha özgür var olabildiklerini soruşturmaktadır. Bu bağlamda etik dışsal buyruklara dayalı bir yükümlülük alanı değil conatus, etkietkilenme ilişkileri ve potentia (güç) kavramları etrafında kurulan immanent (içkin) bir yaşam pratiği olarak ele alınmaktadır. Makalede etik ile ahlâk arasındaki ayrım ontolojik düzlemde temellendirilir. “İyi” ve “kötü” normatif değer yargıları olarak değil bir varlığın eyleme gücünü artıran ya da azaltan etkilere işaret eden ilişkisel kategoriler olarak yeniden tanımlanır. Bu çerçevede itaat etik bir erdem olmaktan ziyade yetersiz anlama düzeyinin bir göstergesi ödev ise conatus’un doğal işleyişini sınırlayabilen türev bir düzenleme olarak değerlendirilir. Günah fikri ise ahlâkî bir suçtan çok güç kaybı ve yetkinlik azalması olarak yorumlanır. Bu ontolojik etik okuması Gilles Deleuze’ün Spinoza yorumunu metodolojik bir rehber olarak kullanır. Deleuze’ün etik–ahlâk ayrımı etiği bir “ethology” yani varlıkların neler yapabileceğini inceleyen bir kapasite bilimi olarak düşünmeyi mümkün kılar. Böylece etik değerlendirme eylemlerin normlara uygunluğundan ziyade ilişkisel düzlemde ürettikleri güç artışı ya da azalışı üzerinden yapılır. Sonuç olarak çalışma, Spinoza–Deleuze hattında geliştirilen bu etik anlayışın çağdaş normatif etik modellerine güçlü bir alternatif sunduğunu savunur. Etik bu perspektifte yasaklar ve ödevler sistemi olmaktan çıkarak yaşamı güçlendiren ilişki biçimlerinin felsefesi hâline gelir. Böylece Spinoza’nın etiği yalnızca teorik bir ahlâk tartışması değil bireysel, toplumsal ve politik düzeylerde uygulanabilir bir güçlenme ontolojisi olarak yeniden konumlandırılır.

Zitieren

APA

Gültekin, A. (2026). Ahlaki Yasaktan Ontolojik Güçlenmeye: Bir Yaşam Felsefesi Olarak Spinoza Etiği. Felsefe Dünyası, 118-138. https://doi.org/10.58634/felsefedunyasi.1871236

Vancouver

Gültekin A. Ahlaki Yasaktan Ontolojik Güçlenmeye: Bir Yaşam Felsefesi Olarak Spinoza Etiği. Felsefe Dünyası. 2026:118-138. doi:10.58634/felsefedunyasi.1871236

BibTeX
@article{Gltekin2026,
  author = {Gültekin, Abdurrazak},
  title = {Ahlaki Yasaktan Ontolojik Güçlenmeye: Bir Yaşam Felsefesi Olarak Spinoza Etiği},
  journal = {Felsefe Dünyası},
  year = {2026},
  number = {83},
  pages = {118--138},
  doi = {10.58634/felsefedunyasi.1871236}
}
Kostenlos starten →