Şüphe Üzerinden Batıl İtikatların ve Gafletin Hicvi: Feraizcizade Mehmet Şakir ve Evhami
Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi · 13.08.2026 · 14 (2)
DOI: 10.57115/karefad.1931689 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 13.08.2026. Verfasst von Arda Korkmaz. Die Arbeit nennt 18 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Feraizcizade Mehmet Şakir, Yenileşme Dönemi Türk Edebiyatının başlangıcındaki Moliere etkisini görebileceğimiz şahsiyetlerden biridir. Yazarda Batı edebiyatının, özellikle Moliere üzerinden Fransız tiyatrosunun etkisi bulunmakla birlikte Geleneksel Türk Tiyatrosu’nun izlerini sürebilmek de mümkündür. Yazarın çalışmamızın ana eksenini oluşturan Evhâmî piyesiyle dönemin öne çıkan şahsiyeti Namık Kemal’in tiyatroya yüklediği “ahlak ve lisan mektepliği, faydalı eğlence” misyonlarını karşıladığı görülür. Çalışmamız; Evhâmî piyesini şüphe ve vehim kavramları üzerinden okumakta, yazarın şüphe ve vehmi ortaya çıkardığı biçimlerin izini sürmekte, metnin felsefi bir yaklaşım olan Şüphecilik ile bir ilişkisi olup olmadığını aramakta ve şüphe üzerinden batıl itikatların hicvinin nasıl yapıldığını ortaya koymaktadır. Metin, şüphe olgusunun bireysel ve toplumsal düzlemdeki tezahürlerini piyesin başkahramanı Rıfkı Efendi (Evhâmî) üzerinden somutlaştırmaktadır. Evhâmî özelinde bu kavram, “kuruntu” (vehim) ve “batıl itikat” boyutuna evrilerek karakterin gerçeklikle bağını koparan bir unsura dönüşmüştür. Çalışmanın sonunda metnin ana karakteri Rıfkı Efendi’nin -mizacından da kaynaklanan- şüpheci tavrından dolayı istismar edildiği, her şeye şüpheyle yaklaşmasıyla batıl itikatlara meyilli yanının komedi ve hiciv yoluyla eleştirildiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca Rıfkı Efendi’nin davranış pratiklerinin felsefi bir akım olan “şüpheci reaksiyon” ile bir bağının olmadığı görülmüştür.
Zitieren
APA
Korkmaz, A. (2026). Şüphe Üzerinden Batıl İtikatların ve Gafletin Hicvi: Feraizcizade Mehmet Şakir ve Evhami. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 14(2). https://doi.org/10.57115/karefad.1931689
Vancouver
Korkmaz A. Şüphe Üzerinden Batıl İtikatların ve Gafletin Hicvi: Feraizcizade Mehmet Şakir ve Evhami. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi. 2026;14(2). doi:10.57115/karefad.1931689
BibTeX
@article{Korkmaz2026,
author = {Korkmaz, Arda},
title = {Şüphe Üzerinden Batıl İtikatların ve Gafletin Hicvi: Feraizcizade Mehmet Şakir ve Evhami},
journal = {Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
volume = {14},
number = {2},
doi = {10.57115/karefad.1931689}
}
EUVIMED