İsmail Hakkı Bursevî’nin Rûhu’l-Beyân Tefsirinde Kıraat Farklılıklarına Yaklaşımı
Usul İslam Araştırmaları · 30.06.2026 · (45) · 51-74
DOI: 10.56361/usul.1853820 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Usul İslam Araştırmaları, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Cihat Çelik und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 35 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Kur’ân-ı Kerîm’in tefsirinde müfessirlerin başvurduğu önemli kaynaklardan biri de farklı kıraatlerdir. Sahih ve şâzz kıraatleri kapsayan bu birikim, çoğu zaman anlamda büyük değişiklikler oluşturmasa da bazı durumlarda doğrudan veya dolaylı şekilde âyetlerin manasını etkilemekte ve tefsire zenginlik katmaktadır. Bu bağlamda, kıraat farklılıkları Kur’ân’ın i‘câz yönlerinden biri olarak değerlendirilmiş ve müfessirler eserlerinde kıraat ilmine dair meselelere yer vermişlerdir. Bu çerçevede tasavvufî tefsir geleneğinde oldukça şöhret bulmuş olan İsmail Hakkı Bursevî’nin (ö. 1137/1725) Rûhu’l-Beyân adlı tefsiri, kıraat ilmine dair meselelerin işârî tefsirlerde ne şekilde kullanıldığını incelemek açısından önemli bir örnek sunmaktadır. Miladi 17. ve 18. yüzyıl Osmanlı tasavvuf geleneğinin önde gelen isimlerinden olan İsmail Hakkı Bursevî, yüzü aşkın eseriyle döneminin ilmî ve manevî atmosferine önemli katkılarda bulunmuş ve etkisi sonraki dönemlere de yansımıştır. Onun en meşhur eserlerinden biri olan Rûhu’l-Beyân adlı tefsiri, yalnızca tasavvufî-işârî yönüyle değil; aynı zamanda Arap dili, kıraat, sebeb-i nüzûl, hadis, fıkıh ve kelâm gibi çok sayıda İslâmî ilme dair bilgiler ihtiva etmesiyle de dikkat çekmektedir. Bu çok yönlü yapısıyla Rûhu’l-Beyân, Osmanlı döneminde kaleme alınmış en kapsamlı tefsirlerden biri olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmada, İsmail Hakkı Bursevî’nin Rûhu’l-Beyân adlı tefsirinde kıraatlere yaklaşımı, müstakil bir biçimde ele alınarak değerlendirilmiştir. Özellikle Bursevî’nin herhangi bir kıraat tercihi üzerine bağlı olup olmadığı, ferş ve usûl kıraat farklılıklarını nasıl anlamlandırdığı, tasavvufî bakış açısının bu anlamlandırma sürecine etkisi, şâzz kıraatlere yaklaşımı, mushafın oluşum süreci ve yedi harf meselesine dair görüşlerinin hangi temellere dayandığı gibi hususlar ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Böylece kıraat ilmi bağlamında Rûhu’l-Beyân’ın işârî tefsir içindeki yerinin daha açık bir şekilde ortaya konulması amaçlanmaktadır.
Zitieren
APA
Çelik, C., & Denizer, N. (2026). İsmail Hakkı Bursevî’nin Rûhu’l-Beyân Tefsirinde Kıraat Farklılıklarına Yaklaşımı. Usul İslam Araştırmaları, 51-74. https://doi.org/10.56361/usul.1853820
Vancouver
Çelik C, Denizer N. İsmail Hakkı Bursevî’nin Rûhu’l-Beyân Tefsirinde Kıraat Farklılıklarına Yaklaşımı. Usul İslam Araştırmaları. 2026:51-74. doi:10.56361/usul.1853820
BibTeX
@article{elik2026,
author = {Çelik, Cihat and Denizer, Nurullah},
title = {İsmail Hakkı Bursevî’nin Rûhu’l-Beyân Tefsirinde Kıraat Farklılıklarına Yaklaşımı},
journal = {Usul İslam Araştırmaları},
year = {2026},
number = {45},
pages = {51--74},
doi = {10.56361/usul.1853820}
}
EUVIMED