UNESCO’NUN TAKTEKE–ORTEKE–BUZ-BAZ KUKLA SANATININ ORTAKLIĞINI GÖZDEN KAÇIRAN TEKİL TESCİLİNE ELEŞTİREL BAKIŞ
Türk Dünyası Araştırmaları · 30.06.2026 · 138 (275) · 203-232
DOI: 10.55773/tda.1833366 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Türk Dünyası Araştırmaları, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Ezgi Oya Gümüş. Die Arbeit nennt 36 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Türk dünyasında farklı adlarla yaşatılan dağ keçisi kuklası geleneğini Kırgızistan’da Takteke, Kazakistan’da Orteke ve Kuzey Afganistan’da Buz-Baz yapısal, işlevsel ve kültürel boyutlarıyla karşılaştırarak ortak kökenli bir sahne sanatı olarak değerlendirmektedir. Araştırma, UNESCO’nun Orteke’yi 2022 yılında tek bir ulusal unsur olarak tescil etmesi ve başvuru dosyasında Takteke ile Buz-Baz gibi benzer teknik yapıya sahip gelenekleri “ritüel” kategorisine indirgemesi üzerine eleştirel bir tartışma zemini sunmaktadır. Çalışmada UNIMA kayıtları, alan araştırmalarına dayalı etnografik incelemeler ve Türkistan performans kültürüne ilişkin literatür karşılaştırmalı doküman analiziyle değerlendirilmiş; her üç kukla türünün de Capra sibirica figürü etrafında şekillenen benzer mekanik sistem, müzik–hareket eşzamanlılığı ve dramaturjik yapı üzerine kurulu olduğu tespit edilmiştir. Bulgular, dağ keçisi kuklasının tekil bir ulusal girişime indirgenemeyecek kadar geniş bir coğrafyada ortak teknik ve sembolik özelliklerle sürdürüldüğünü göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, Takteke–Orteke–Buz-Baz üçlüsünün Türk dünyasının çok merkezli bir kukla geleneğini oluşturduğunu ve somut olmayan kültürel mirasın tescil süreçlerinde çok uluslu yaklaşımların gerekliliğini vurgulamaktadır.
Zitieren
APA
Gümüş, E. O. (2026). UNESCO’NUN TAKTEKE–ORTEKE–BUZ-BAZ KUKLA SANATININ ORTAKLIĞINI GÖZDEN KAÇIRAN TEKİL TESCİLİNE ELEŞTİREL BAKIŞ. Türk Dünyası Araştırmaları, 138(275), 203-232. https://doi.org/10.55773/tda.1833366
Vancouver
Gümüş EO. UNESCO’NUN TAKTEKE–ORTEKE–BUZ-BAZ KUKLA SANATININ ORTAKLIĞINI GÖZDEN KAÇIRAN TEKİL TESCİLİNE ELEŞTİREL BAKIŞ. Türk Dünyası Araştırmaları. 2026;138(275):203-232. doi:10.55773/tda.1833366
BibTeX
@article{Gm2026,
author = {Gümüş, Ezgi Oya},
title = {UNESCO’NUN TAKTEKE–ORTEKE–BUZ-BAZ KUKLA SANATININ ORTAKLIĞINI GÖZDEN KAÇIRAN TEKİL TESCİLİNE ELEŞTİREL BAKIŞ},
journal = {Türk Dünyası Araştırmaları},
year = {2026},
volume = {138},
number = {275},
pages = {203--232},
doi = {10.55773/tda.1833366}
}
EUVIMED