Nefs Terbiyesi ve Aile Hayatı İlişkisi: Ebû Tâlib el-Mekkî’de Evlilik Âdâbı
Tetkik · 30.09.2026 · (10) · 855-883
DOI: 10.55709/tetkik.1934054 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tetkik, online erschienen am 30.09.2026. Verfasst von Emrah Baş. Die Arbeit nennt 38 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Tasavvuf düşüncesinde seyrüsülûk sürecinin hedeflenen düzeyde tamamlanabilmesi için belli davranışlara yönelik çeşitli kurallar tahsis edilmiştir. Sûfî müellifler, bu tür kaideler aracılığıyla hem tasavvufa yeni intisap eden sâlikleri doğru bir şekilde yönlendirmeyi hem de mutasavvıflara dışarıdan yöneltilen eleştirilere cevap vermeyi amaçlamışlardır. Bu durum tasavvuf literatüründe kapsamlı bir “âdâb ve erkân geleneği”nin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Klasik dönem tasavvuf kaynaklarında bu bağlamda ele alınan meselelerden biri de evlilik ve aile hayatıdır. Mutasavvıfların çoğunluğu, evlilikle mânevî tekâmül arasında bir karşıtlığın bulunmadığını, aksine gerekli şartlar gözetildiğinde aile hayatının kişinin ruhî gelişimine katkı sağlayabileceğini ileri sürmüşlerdir. Bu görüşü savunan mutasavvıfların başında Ebû Tâlib el-Mekkî (öl. 386/996) gelmektedir. Nitekim tasavvufun teşekkül sürecinin yaşandığı IV./X. asırda yaşamış ve Kûtü’l-kulûb adlı eserinde evlilik ve aile hayatını çağdaşı olan diğer sûfî müelliflere kıyasla daha geniş bir perspektifte tartışmıştır. Bu çalışmada, Mekkî’nin Kûtü’l-kulûb’da verdiği bilgiler merkeze alınarak teşekkül dönemi tasavvuf literatüründe mutasavvıfların evlilik ve aile hayatına bakışlarının ortaya konulması amaçlanmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizine dayanan çalışmanın bir sonucu olarak Mekkî’nin yaklaşımına göre evlilikle birlikte doğacak sorumluluklardan kaçınma, uygun bir eş adayı bulamama, evlenmeye ekonomik olarak güç yetirememe gibi durumlarda sâlikin bekarlığı evliliğe tercih etmesi mümkündür. Bununla birlikte evlilik, tasavvufî açıdan bekarlıktan daha üstün bir mertebedir. Aile kurumunun peygamberlerin ahlâkının bir parçası olması, naslar başta olmak üzere çeşitli rivayetlerde teşvik edilmesi ve Müslümanlar tarafından fiilen uygulanması bu görüşü destekleyen önemli deliller arasındadır. Ayrıca sâlik, evlilik sayesinde nefsine hâkim olmayı başararak daha derinlikli bir dinî hayat yaşar ve sahip olduğu çocuklarla kıyamete kadar neslin devamlılığına katkı sağlar. Tasavvuf açısından evliliğin gerekliliğini bu şekilde ortaya koyan Mekkî, daha sonra aile hayatının sağlıklı bir şekilde devam edebilmesi için evlilik öncesi ve sonrası dikkat edilmesi gereken meseleler üzerinde durmaktadır. Mekkî’nin evlilik ve bekarlığa yaklaşımı, tasavvufun zühdün çeşitli meselelerine dair yanlış yönelimlere eleştirel bir söylem olarak teşekkül etmesinin güzel örneklerinden birini oluşturmaktadır. Özellikle onun aile hayatının gerekliliğini Kur’ân, sünnet ve icmâ bağlamında temellendirmesi, evliliğin bireysel ve toplumsal işlevlerine temas etmesi ve evlilik sürecinde dikkat edilmesi gereken hususlara değinmesi, tasavvuf düşüncesinde sûfîlerin aile kurumuna verdiği önemi göstermesi açısından dikkate değerdir.
Zitieren
APA
Baş, E. (2026). Nefs Terbiyesi ve Aile Hayatı İlişkisi: Ebû Tâlib el-Mekkî’de Evlilik Âdâbı. Tetkik, 855-883. https://doi.org/10.55709/tetkik.1934054
Vancouver
Baş E. Nefs Terbiyesi ve Aile Hayatı İlişkisi: Ebû Tâlib el-Mekkî’de Evlilik Âdâbı. Tetkik. 2026:855-883. doi:10.55709/tetkik.1934054
BibTeX
@article{Ba2026,
author = {Baş, Emrah},
title = {Nefs Terbiyesi ve Aile Hayatı İlişkisi: Ebû Tâlib el-Mekkî’de Evlilik Âdâbı},
journal = {Tetkik},
year = {2026},
number = {10},
pages = {855--883},
doi = {10.55709/tetkik.1934054}
}
EUVIMED