Panoptikon Kavramı Bağlamında Aşk-ı Memnu’da Aile ve Gözetim İlişkisi
SÖYLEM Filoloji Dergisi · 26.03.2026 · 11 (1) · 122-141
DOI: 10.29110/soylemdergi.1853281 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift SÖYLEM Filoloji Dergisi, online erschienen am 26.03.2026. Verfasst von Mustafa Dere. Die Arbeit nennt 32 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Panoptikon, İngiliz düşünür ve hukukçu Jeremy Bentham (1748-1832) tarafından 1785 yılında ortaya atılan ve suçlunun her an gözetleniyormuş hissi sonucunda ıslah edilmesini amaçlayan bir hapishane modelidir. Bu kavram daha sonra Michel Foucault’nun (1926-1984) tespit ve değerlendirmeleriyle modern toplumlarda iktidar, disiplin ve gözetim ilişkilerini açıklamak üzere kullanılan bir metafora dönüşmüştür. Söz konusu çerçevede “panoptik aile yapısı” adı verilen ve hem gözetimi hem de aile fertlerinden birini ya da bir kısmını kontrol altına almayı amaçlayan bir yapıdan bahsetmek mümkündür. Kapalı aile ilişkilerinin esas alındığı bazı edebî eserlerde Panoptikon kavramı bağlamında gözetim ilişkilerinin yoğunluk taşıdığı anlatımlarla karşılaşılabilir. Halit Ziya Uşaklıgil’in (1868-1945) Aşk-ı Memnu (1899-1900) romanı sözü edilen eserlerin başında gelmektedir. Bu çalışmada Aşk-ı Memnu’da aile ve gözetim ilişkisi meselesi Panoptikon kavramı etrafında ve tematik bir yaklaşımla ele alınmaya çalışılmıştır. Romanın başkişisi Bihter’in, diğer aile fertleri ve ev halkı tarafından gözetlenmesi olgusundan hareketle hem bu gözetim ağının işleyişi hem de gözetim ilişkisinin yarattığı sonuçlar açıklanmak istenmiştir.
Zitieren
APA
Dere, M. (2026). Panoptikon Kavramı Bağlamında Aşk-ı Memnu’da Aile ve Gözetim İlişkisi. SÖYLEM Filoloji Dergisi, 11(1), 122-141. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1853281
Vancouver
Dere M. Panoptikon Kavramı Bağlamında Aşk-ı Memnu’da Aile ve Gözetim İlişkisi. SÖYLEM Filoloji Dergisi. 2026;11(1):122-141. doi:10.29110/soylemdergi.1853281
BibTeX
@article{Dere2026,
author = {Dere, Mustafa},
title = {Panoptikon Kavramı Bağlamında Aşk-ı Memnu’da Aile ve Gözetim İlişkisi},
journal = {SÖYLEM Filoloji Dergisi},
year = {2026},
volume = {11},
number = {1},
pages = {122--141},
doi = {10.29110/soylemdergi.1853281}
}
EUVIMED