Kalıp İfadeler/Topoi ve Motifler Ekseninde Hadis Rivayetlerinin Yapısal Analizi
Tetkik · 30.09.2026 · (10) · 785-821
DOI: 10.55709/tetkik.1934046 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tetkik, online erschienen am 30.09.2026. Verfasst von Mahmut Demir. Die Arbeit nennt 68 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Hz. Peygamber döneminin dinî ve kültürel mirasını taşıyan hadis metinleri, tarihsel niteliklerinin yanı sıra, aktarım süreçlerinde edebî bir kimlik kazanmış anlatılardır. Anlatıyı güçlendiren kalıplaşmış ifadeler gibi retorik unsurlar, bu metinlerin edebî boyutunu ortaya koymaktadır. Râvilerin estetik algısıyla şekillenen hadisler, yapısal analiz yöntemlerini kullanan araştırmacıların odak noktası haline gelmiştir. Bu makale, hadis ilmine disiplinler arası yaklaşan bir perspektifle, hadislerdeki tekrarlanan kalıp ifadeler ve toposlar üzerinden metinlerin yapısal analizine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Bu yaklaşımda hadisler sadece dinî birer metin değil, aynı zamanda şifahi (sözlü) kültürden süzülüp gelen birer "anlatı" (narrative) olarak ele alınmaktadır. Râvilerin, aktardıkları bir olayın özüne dokunmadan kendi edebî birikimlerini ve zihinlerinde canlanan bazı günlük yaşam sahnelerini metne yansıttıkları değerlendirilmektedir. Bu da doğal olarak tarihî haber niteliğindeki uzun anlatılardan oluşan bazı hadislerin kurgusal özellikler de taşıyan edebî metinler olarak ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Ancak kurgusal anlatıların o haberlerin tarihî gerçekliklerine engel olmayacağının da altı çizilmelidir. Çalışmada Batı’da daha çok “kaynak eleştirisi” metoduyla siyer ve meğâzî literatüründeki tarihî rivayetlere uygulanan edebî eleştiri yönteminin hadis rivayetlerine tatbiki teorik zeminde ele alınmıştır. Böylece hadis ilminin tarih ve edebiyat gibi sosyal bilimlerle ilişkisine vurgu yapılmıştır. Çalışma, hadislerin sıhhat değerinden ziyade dilini ve inşa sürecini anlamaya odaklanmayı önermektedir. Bununla bağlantılı olarak kurgusal bir olguyu da içeren ve edebî bir enstrüman olan toposların hadislerin dilini anlamamıza hizmet eden önemli bir araç olabileceği vurgulanmıştır. Bu itibarla hadis metinlerinin geçirdiği edebî ve stilistik dönüşümleri tespit etmenin hadis tarihine yeni bir sistematik yöntem kazandıracağı değerlendirilmektedir. Sonuç olarak hadislerin konularına göre (siyer, ahlak, fezâil, fiten vb.) tasnif edilip kapsamlı bir "topos/motif indeksi" çıkarılmasının onların metinleşme sürecine ve dilinin daha iyi anlaşılmasına yardımcı olacağı tespit edilmiştir.
Zitieren
APA
Demir, M. (2026). Kalıp İfadeler/Topoi ve Motifler Ekseninde Hadis Rivayetlerinin Yapısal Analizi. Tetkik, 785-821. https://doi.org/10.55709/tetkik.1934046
Vancouver
Demir M. Kalıp İfadeler/Topoi ve Motifler Ekseninde Hadis Rivayetlerinin Yapısal Analizi. Tetkik. 2026:785-821. doi:10.55709/tetkik.1934046
BibTeX
@article{Demir2026,
author = {Demir, Mahmut},
title = {Kalıp İfadeler/Topoi ve Motifler Ekseninde Hadis Rivayetlerinin Yapısal Analizi},
journal = {Tetkik},
year = {2026},
number = {10},
pages = {785--821},
doi = {10.55709/tetkik.1934046}
}
EUVIMED