EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Tefsirin Dayandığı Kaynakların Rivayet Tefsirine Dahil Olup Olmaması Açısından Analizi

Gülhan Maden

Tetkik · 30.09.2026 · (10) · 499-546

DOI: 10.55709/tetkik.1934014 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Tetkik, online erschienen am 30.09.2026. Verfasst von Gülhan Maden. Die Arbeit nennt 85 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Rivayet tefsiri en genel anlamıyla “rivayete dayalı tefsir” iken daha dar anlamıyla “Kur’an’ın Kur’an’la, sünnetle, sahabe ve tâbiûn sözleriyle tefsiri” demektir. Tefsir ile meşgul olan âlimler, ilk dönemlerden itibaren, ayetlere dair nakle dayalı ve nispeten daha nesnel açıklamaları, müfessirin kendi içtihadıyla ortaya koyduğu öznel açıklamalardan ayrı değerlendirmiş ve bu iki yöntem için farklı kavramlar geliştirmiştir. Bu kavramlar arasında rivayet ve dirayet tefsiri de yer almaktadır. Bu iki kavram erken ve klasik dönemden itibaren çeşitli aşamalardan geçerek teşekkül etmiş, 19. yüzyıl ve sonrasında yaygınlık kazanmıştır. Ancak bu kavramların muhtevası hakkında netlik ve birlik oluşmamıştır. Rivayet ve dirayet tefsiri şeklindeki ayrımın net sınırlara sahip olmaması, bu tefsir çeşitlerini besleyen kaynaklara dair sınıflandırmaya da etki etmiş ve konuyla ilgili birbirinden farklı değerlendirmeler ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada, rivayet tefsiri olarak adlandırılan yöntemin kaynaklarına dair serdedilen fikirler tartışılmakta ve konu hakkında birtakım yeni öneriler sunulmaktadır. Rivayet tefsirinin kavramsallaşması daha çok sonraki devirlerde gerçekleştiği için çalışmada ekseriyetle son dönem ve günümüz tefsir çalışmaları esas alınmış, yer yer klasik kaynaklara da müracaat edilmiştir. Veri toplama, veri analizi, yorumlama ve karşılaştırma yöntemlerinin uygulandığı çalışma neticesinde Hz. Peygamber’in tefsir amaçlı sözleri, sahabenin sebeb-i nüzul ve gaybî konular gibi reye kapalı beyanları ile sahabe ve tâbiûnun icmâsı dışında rivayet tefsirinin kaynakları hakkında bir ittifakın olmadığı görülmüştür. Kur’an’ın Kur’an’la tefsirinin, sebeb-i vürudu tefsir olmayan hadislerin, sahabenin içtihada dayalı yorumlarının, tâbiûn ve sonraki müfessirlerin tefsirinin, dilsel-kültürel-tarihî veriler ile İsrâiliyat’ın rivayet tefsiri sayılıp sayılmayacağı noktasındaki tartışmalar devam etmektedir. Bu tartışmaların temelinde rivayet tefsirine yüklenen anlamın yattığı düşünülmektedir. Diğer bir deyişle tefsir ilminde “rivayet” kavramının hâlâ belirsizliğini sürdürmesi, rivayet tefsirinin kaynakları hakkındaki tartışmaları da beraberinde getirmektedir. Bu makalede rivayet tefsirinin kaynakları olarak takdim edilen verilerin kendi içinde yeniden tasnif edilmesinin gerekliliği ortaya konmuş ve buna dair bazı çözüm önerileri sunulmuştur. Bu çalışmayla ortaya konulan sonuçların, ayrıca sözü edilen kaynakların tasnifine dair tekliflerin, rivayet tefsiri kavramının daha belirgin bir muhteva elde etmesi noktasında etkili olacağı düşünülmektedir.

Zitieren

APA

Maden, G. (2026). Tefsirin Dayandığı Kaynakların Rivayet Tefsirine Dahil Olup Olmaması Açısından Analizi. Tetkik, 499-546. https://doi.org/10.55709/tetkik.1934014

Vancouver

Maden G. Tefsirin Dayandığı Kaynakların Rivayet Tefsirine Dahil Olup Olmaması Açısından Analizi. Tetkik. 2026:499-546. doi:10.55709/tetkik.1934014

BibTeX
@article{Maden2026,
  author = {Maden, Gülhan},
  title = {Tefsirin Dayandığı Kaynakların Rivayet Tefsirine Dahil Olup Olmaması Açısından Analizi},
  journal = {Tetkik},
  year = {2026},
  number = {10},
  pages = {499--546},
  doi = {10.55709/tetkik.1934014}
}
Kostenlos starten →