Ahmed er-Rassâs’ın Mesâʾilü’l-Hâdeviyye fî’t-tenbîh ʿalâ isbâti’l-meziyye ʿalâ meẕhebi’z-Zeydiyye İsimli Risalesi -Neşir ve Değerlendirme-
Tetkik · 30.09.2026 · (10) · 461-497
DOI: 10.55709/tetkik.1933981 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tetkik, online erschienen am 30.09.2026. Verfasst von Yunus Emre Sağırlı und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 50 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu makale, Ahmed b. el-Hasen er-Rassâs’ın (öl. 621/1224) Mesâʾilü’l-Hâdeviyye adlı risalesini tahkik etmekte ve metnin zât ile zâta nispet edilen hükümler arasındaki ayrımı hangi kavramsal adımlarla kurduğunu incelemektedir. Çalışmanın amacı, risalenin mezâyâ (zât üzerine ilave sıfat ve hükümler) anlayışını Yemen Zeydî kelâmı içinde nasıl temellendirdiğini ortaya koymak ve metnin zât-sıfat tartışmalarındaki işlevini belirlemektir. Risale, sıfatların zâta zâidliği meselesini yalnızca ilâhî sıfatlar bahsiyle sınırlı tutmaz. Mümkün varlığın Yaratıcı’ya muhtaçlığını, fâillik kavramını ve hükümlerin ontolojik zeminini aynı tartışma hattında ele alır. Araştırmada tahkik ile içerik analizi birlikte yürütülmüştür. Çalışmanın neşir kısmında San‘â’daki Mektebetü’l-Câmii’l-Kebîr’in el-Mektebetü’l-Garbiyye bölümünde 752/3 numarada kayıtlı bulunan ve katalog kaydında Ahmed b. el-Hasen er-Rassâs’a nispet edilen ulaşılabilen tek yazma nüsha esas alınmış, okuma güçlükleri ve muhtemel istinsah problemleri dipnotlarda gösterilmiştir. Metnin istidlâl örgüsü, risalede kullanılan kavramlar korunarak tahlil edilmiştir. İnceleme üç noktaya yoğunlaşır. Birincisi, âlemin Yaratıcı’ya muhtaçlığının “ma‘lûm” veya “mevcûd” oluşa değil, “imkân”a dayandırılmasıdır. Bu yaklaşım, vücûb ve imkân gibi yüklemlerin zâtın aynısı olarak değil, zâta nispet edilen hüküm düzeyinde değerlendirilmesini gerektirir. İkincisi, fâil-fiil ve âlim-câhil örnekleri üzerinden kurulan muhakemedir. Risale, farkı yalnızca zât farkına indirgeyen açıklamaların teselsüle yol açtığını veya açıklayıcı olmayan tekrar ifadelerine dönüştüğünü ileri sürer. Üçüncüsü, bu ayrımın mezâyâ nazariyesine bağlanma biçimidir. Metin, aklın zorunlu gördüğü ayrımların zâta eklenen nitelikler (meziyye) kabul edilmeden temellendirilemeyeceğini savunur ve mezâyâyı bu ontolojik ayrımın bir sonucu olarak konumlandırır. Sonuç olarak çalışma, Mesâʾilü’l-Hâdeviyye’nin Yemen Zeydî kelâmında mezâyâ tartışmasını, zât-hüküm ayrımını merkeze alan bir istidlâl düzeni içinde kurduğunu ve bu yönüyle yalnızca sıfatlar bahsinin tamamlayıcısı değil, kavramsal bir çerçeve metni niteliği taşıdığını göstermektedir.
Zitieren
APA
Sağırlı, Y. E., & Kılavuz, U. M. (2026). Ahmed er-Rassâs’ın Mesâʾilü’l-Hâdeviyye fî’t-tenbîh ʿalâ isbâti’l-meziyye ʿalâ meẕhebi’z-Zeydiyye İsimli Risalesi -Neşir ve Değerlendirme-. Tetkik, 461-497. https://doi.org/10.55709/tetkik.1933981
Vancouver
Sağırlı YE, Kılavuz UM. Ahmed er-Rassâs’ın Mesâʾilü’l-Hâdeviyye fî’t-tenbîh ʿalâ isbâti’l-meziyye ʿalâ meẕhebi’z-Zeydiyye İsimli Risalesi -Neşir ve Değerlendirme-. Tetkik. 2026:461-497. doi:10.55709/tetkik.1933981
BibTeX
@article{Sarl2026,
author = {Sağırlı, Yunus Emre and Kılavuz, Ulvi Murat},
title = {Ahmed er-Rassâs’ın Mesâʾilü’l-Hâdeviyye fî’t-tenbîh ʿalâ isbâti’l-meziyye ʿalâ meẕhebi’z-Zeydiyye İsimli Risalesi -Neşir ve Değerlendirme-},
journal = {Tetkik},
year = {2026},
number = {10},
pages = {461--497},
doi = {10.55709/tetkik.1933981}
}
EUVIMED